"МОНГОЛ БАШЁ" 60 ГАРУЙ ОРОНД ШУУД ЦАЦАГДАХ НЬ

Ирэх наймдугаар сард манай улсад японы мэргэжлийн сүмо бөхийн үзүүлэх тоглолт болох гэж байгаа билээ. Аль хагас жил орчмын өмнөөс л бэлтгэж эхэлсэн “Монгол башё”-д зохион байгуулагч, ерөнхий ивээн тэтгэгч “Асашёорюү” сан чамгүй хөрөнгө хаяж байгаа сурагтай. Эх орноо сурталчлах хамгийн том арга хэмжээ байх ёстой гэдэг үүднээс өндөр түвшинд зохион байгуулахын тулд сангийн удирдлагууд толгой өндийх завгүй ажиллаж байгаа гэсэн. Харин өнөөдөр эх орондоо ирэхээр төлөвлөсөн 68 дахь их аварга уг ажилтай нэг бүрчлэн танилцах аж. Хамгийн их олзуурхмаар мэдээлэл нь энэ удаагийн “Монгол башё” дэлхийн 60 орчим оронд цацагдах гэнэ. Өөрөөр хэлбэл, үүгээр дамжуулж эх орноо олон улсын хэмжээнд таниулах юм. Харамсалтай нь, зохион байгуулах газрын асуудал хүндхэн байгаа аж. Улсын цирк, Монгол бөхийн өргөө хоёрын аль аль нь жижигдэж байгаа ч хүссэн хүсээгүй “Аса” циркээ сонгож байгаа. Сүмо үзэх сонирхолтой монгол иргэдийн хэд нь тийшээ орж чадах бол.

Мэргэжлийн сумо бөхийн холбоо бөхчүүдийг шийтгэлээ

Мэргэжлийн сумо бөхийн холбооноос "Мигаки" дэвжээний багш, сумо бөхийн түүхэн дэх 56 дахь ёкозуна II Ваканоханад гурван сарын турш цалингийнхаа 30 хувийг хасуулах шийтгэл оноожээ. Мөн түүнтэй ижил шийтгэлийг залуу бөхчүүдтэй харгис хандсан хэмээн Тоёозакурад оногдуулсан аж. Шүүгч нарын зөвлөлийн дарга ояаката Ханарэгома нацу башёгийн үеэр жонидан зиндааны нэгэн бөхийн бие улаан эрээн болж, хөхөрсөн байхыг хараад ояаката Ваканоханагаас асуусан байна. Гэтэл Ваканохана “Би өөрөө түүнийг саваадсан” хэмээн хүлээн зөвшөөрчээ. Түүнчлэн тэрбээр "Иймэрхүү зүйл сумо бөхийн бүхий л дэвжээнд гардаг” гэж хэлээд багагүй зэмлэлд өртсөн ажээ. Хэдийгээр тэр шийтгэл хүлээсэн хэдий ч Захирлуудын зөвлөлд хэвээр үлдсэн байна. Харин Тоёозакура өөрийн дэвжээний залуу бөхийн толгойг шалны модоор цохисны улмаас толгой нь гэмтэж, найман оёдол тавиулсан гэнэ. Тиймээс түүнд Мэргэжлийн сумо бөхийн холбооноос дээрх шийтгэлийг оноожээ. Тоёозакура өөрөө ийм үйлдэл гаргасандаа харамсч байгаагаа илэрхийлсэн бөгөөд тэрбээр дэвжээнийхээ бөх болон түүний эцэг, эх, сумогийн холбооноос уучлалт гуйж, “Ямар ч шийтгэл хүлээхэд бэлэн” байгаа тухайгаа хэлсэн аж. Харин өдгөө 34 настай Тоёозакурагийн дэвжээний багш түүнийг давхар шийтгэж, гэрийн хорионд байлгахаар шийджээ.

Түүнчлэн энэ хэргээс хоёр хоногийн өмнө Монголын их аварга Асашёорюү Д.Дагвадорж болон Хакухо М.Даваажаргал нарыг башёгийн сүүлийн өдөр дэвжээн дээр зүй бус авир гаргасан хэмээн Мэргэжлийн сумогийн холбооноос хүндхэн зэмлэл хүртээсэн байна. Тэднийг дахин ийм авир гаргахгүй байхыг олны өмнө хатуу анхааруулсан ажээ.

Мөн башёгийн үеэр Ама Д.Бямбадоржид өвдөг шороодсон Ваканахо шаралхаж, шүршүүрийн өрөөний хаалгыг тохойгоороо цөм цохих шахсаныхаа төлөө Мэргэжлийн сумо бөхийн холбооны тэргүүн ояаката Китаноумигаас уучлалт гуйсан байна. Ямартай ч хоёр аварга өвдөг шороодож, Европын бөх анх удаагаа мэргэжлийн сумо бөхийн башёд түрүүлсэн гээд сүр дуулиан ихтэй болсон нацу башё зарим бөхчүүдийн хувьд ширүүхэн болж өндөрлөсөн бололтой.

Сумо бөхийн эзэн хааны цомыг анх удаагаа европын бөх авлаа

Котоошюү (Европын бэрсүүт жүржийн мод) нэрээр барилддаг Болгарын сумоч Калоян Махлянов Токиогийн нацу башёд дуулиан тарив. Тэр тэмцээн дуусахаас нэг хоногийн өмнө сумо бөхийн гол шагнал эзэн хааны цомыг авахаар болов. Сумо бөхийн түүхэн эх оронд нь анх удаагаа энэ хүндэт шагналыг авч байгаа Европын анхдагч нь тэр боллоо.

Болгарын 25 настай бөх Калоян Махлянов 2002 онд сумод хөл тавиад 2005 оны нэгдүгээр сард сумогийн хоёр дахь том цол озэкиг авчээ. Энэ удаагийн тэмцээн түүний хувьд хамгийн чухал байлаа. Хэрэв амжилт муутай барилдан 50 хувиа хийгээгүй бол озэки цолоо алдах байв. Ялалт хүрэх замдаа тэрбээр өнөөгийн сумо бөхийн манлай болж байгаа хоёр монгол их аваргыг дараалан ялсан юм. Асашёорюү, Хакухо хоёр ёкозүно цолтой бөгөөд олон удаа эзэн хааны цомыг авч байлаа.

Сумо бөхийн тухай анхны баримттай мэдээлэл 642 онд хамрагддаг. Тэр цагт эзэн хааны ордонд Солонгосын элчинд зориулсан тэмцээнийг анх удаагаа зохиожээ. Дараа нь тэмцээн жил тутмын болон ургацын баярын дараа явагдаж ирсэн байна. Энэ барилдаан Японд олон домог, үлгэрийн эхлэл болсон юм. "Сумо-э" гэсэн нэртэй өнгөт бар зургийн шинэ төрөл бас энэ барилдаанаас үүсэлтэй.

Асашёорюү Давгадорж VS Хакухо Даваажаргал

Асашёорюү Давгадорж, Хакухо Даваажаргал нар сумогийн дэвжэээн дээр

“Олимп” сургууль сумо бөхчүүдийг бэлтгэнэ

Ардчилсан намд элсч, ирэх сонгуульд Сонгинохайрхан дүүргээс нэр дэвших нь тодорхой болсон Кёкүшюзан Д.Батбаяр далай аварга А.Сүхбаттай хамтран ажиллахаар болжээ. Мэргэжлийн сумо бөхөд монгол бөхчүүдийн замыг нээж өгсөн гэгддэг сумогийн алтан хараацай өдгөө сумо бөхийн өсвөр, залуу үеийг бэлтгэхэд санаагаа чилээж явдаг болсон гэнэ. Тиймээс Кёкүшюзан удахгүй болох өөрийн нэрэмжит тэмцээнд амжилттай оролцсон өсвөрийн сумочдоос сонгон шалгаруулж, далай аварга А.Сүхбатын “Олимп” дэвжээнд сумо бөхийн анги нээн, сургахаар төлөвлөж байгаа ажээ. Тэгэхээр чөлөөт бөхийг гавьяат тамирчин О.Пүрэвбаатар, П.Сүхбат, жүдо бөхийг гавьяат тамирчин Д.Нармандах нарт даалгаад буй далай аварга А.Сүхбат спортын сургуульдаа сумо бөхийн анги нээж, түүнийг нь удахгүй Кёкүшюзан анхааралдаа авах бололтой. Дашрамд сонирхуулахад, Кёкүшюзан Д.Батбаярын нэрэмжит сумо бөхийн тэмцээнийг гар, хөл, амны халдварт өвчин гарсантай холбогдуулан түр хойшлуулаад байгаа аж.

Д.БАТБАЯР: Японд 10 хүүхэд аялуулж, сумо бөхийн тэмцээнд оролцуулна

-Сумо бөхийн холбоо удахгүй хүүхдийн сумо бөхийн тэмцээн зохион байгуулах гэж байгаа. Гэхдээ энэ тэмцээнийг эхлээд Хакухо М.Даваажаргалын нэрэмжит гэж ярьж байсан. Харин одоо бол таны нэрэмжит гэж зарлагдаад байх шиг байна?
-Уг нь бид тэгж төлөвлөж байсан юм. Гэхдээ цаг, хугацааны хувьд жаахан тиймэрхүү үе таарчихсан учраас Хакухогийн нэрэмжит болгож болохгүй байна. Хакухо бол сумогийн том аварга хүн. Сумогийн нэг дүрэм байдаг л даа. Ёкозуна болон дээд зиндааны бөхчүүд ямар нэгэн сонгуулийн үйл ажиллагааг дэмжих, юм уу тэр талын асуудалд оролцож болохгүй гэсэн. Тэр утгаараа намайг сонгуульд нэр дэвшинэ гэсэн яриа нэгэнт нийгэмд тарчихсан учир магадгүй Хакухогийн нэрэмжит тэмцээн хийлээ гэхэд түүнийг сонгуулийн сурталчилгаанд оролцлоо гэж ойлгож болох талтай. Буруу мэдээлэл яваад Сумогийн холбоонд янз бүрийн байдлаар ойлгогдох юм бол Хакуход хэцүү байдал үүсэх байх. Тийм болохоор зодгоо тайлчихсан, Сумогийн холбоонд ямар нэгэн хамааралгүй гэдэг утгаараа Кёкүшюзаны нэрэмжит болгохоор шийдсэн. Уг нь бол бид өмнө нь Кёкүшюзаны нэрэмжит тэмцээн гэж хийсэн учир энэ удаа Хакухо, дараагийн удаа Асашёорюү гээд дээд зиндаанд барилдаж байгаа бөхчүүдийнхээ нэрэмжит тэмцээнийг цуврал болгон хийх бодолтой байсан юм л даа. Гэхдээ энэ удаагийн тэмцээний медаль Хакухогийн зурагтай гарч байгаа.

-Их олон хүүхэд бүртгүүлж байгаа сураг байсан?
-Гол зорилго нь олон хүүхдийг хамруулах явдал байгаа юм. Өнгөрсөн жил 300 гаруй хүүхэд оролцож байсан. Энэ жил 1000-аад хүүхэд оролцох боломжтой боллоо. NTV телевизтэй бид хамтран ажиллаж байгаа, тэднийхээр энэ сарын 11-нээс хүүхдийн сумо бөхийн барилдааны тусгай нэвтрүүлэг гарч эхэлнэ. Мөн "АПУ" компани ирээдүйн аваргуудыг дэмжиж, ундаа, жүүсээрээ ивээн тэтгэж байна. ХАС банк амжилттай оролцсон хүүхдүүдэд "Ирээдүйн саятан" хадгаламж нээж өгнө гээд хамтран ажиллаж байгаа байгууллагуудад талархаснаа илэрхийлэхийг хүсч байна.

Тэмцээн маань 7-8, 9-10, 11-12, 13-14, 15-16 гэсэн таван насны ангиллаар явагдана. Мэдээж уламжлал ёсоор түрүүлсэн арван хүүхэд Япон руу явна. Тэнд очоод сумочидтойгоо уулзана, Япон орныг үзнэ. Мөн Осака хотод өсвөрийн сумочидтой хамтарсан бэлтгэл хийгээд тэнд болох хүүхдийн сумо бөхийн тэмцээнд оролцоно. Японы хүүхдүүдтэй барилдана гэсэн үг л дээ. Дараа нь Японы JCI байгууллагын журмаар Японы сумоч багачуудыг Монголд урих төлөвлөгөөтэй байгаа. Гол нь хүүхдүүдэд урам зориг өгөх гэсэн санаа юм л даа. Японд өнөөдөр Монгол бөхчүүдийн эзэлж байгаа байр суурь ямар байгаа билээ, бүгд мэдэж байгаа. Тиймээс ирээдүйн Асашёорюү, Хакухо, Ама нарыг одооноос бэлтгэх хэрэгтэй гэж би бодож явдаг юм. Арав, магадгүй 15 жилийн дараа энэ хүүхдүүдээс л бөх төрнө шүү дээ. Өнгөрсөн жил тэмцээн маань маш амжилттай болж байсан. Таван хүүхэд Япон яваад ирсэн. Манай хүүхдүүд сумог маш сайн мэддэг болсон байна. Мэх, сумочдын барилдааныг хүртэл томчуудаас дутахгүй хэлдэг болчихсон байх жишээний. Тэгэхээр ийм орчин, мэдээлэл дундаас ирээдүйн сайн бөхчүүд төрнө гэдэгт итгэлтэй байгаа. Түрүүчийн наадамд амжилттай оролцсон хүүхдүүдээс хоёр хүүхэд дэлхийн залуучуудын аварга шалгаруулах тэмцээнээс мөнгө, хүрэл медаль авсан. Энэ амжилт манай хүүхдийн сумогийн наадмын тодорхой хэмжээний үр дүн гэж би бодож байгаа шүү. Ер нь цаашдаа ирээдүйтэй хүүхдүүдийг тууштай бэлтгэх бодол байгаа. А.Сүхбат аварга "Олимп" гэж сайхан сургууль нээсэн. Тэнд аварга бид хоёр сумогийн анги нээе гэж ярилцаж байгаа. Би өөрөө долоо хоногт очоод хэдэн удаа хичээл заачихдаг ч юм уу, тийм ээ. Үнэнийг хэлэхэд Хакухо, Ама нарын дараагийн үе энэ хүүхдүүд дунд байгаа шүү. Одоо сумо бөхийг олимпийн төрөлд оруулах асуудал тун нааштайгаар яригдаж байна. Тэгчих юм бол олимпийн аварга сумогоос төрөх боломж нээлттэй байна. Өнөөдөр монголын бөхчүүд сумод, нэг, хоёр, гурав, дөрөв гээд эхний эгнээнд явааг харахад сайхан л байдаг. Гол нь энэ эрчийг алдаж болохгүй биз дээ. Тийм болохоор би залгамж халаа гэдэг асуудалд санаа зовдог болоод байгаа.

-2012 онд орж амжих болов уу?
-Арай амжихгүй болов уу. Ер нь 2016 онд бол орчих шүү. Орчихвол их зүгээр л байна даа, тийм ээ. Миний хувьд Монголын сумо бөхийн холбоог тэргүүлэхээс гадна Азийн сумо бөхийн холбооны дэд ерөнхийлөгчөөр ажилладаг. Азийн сумо бөхийн холбооны хувьд сумо бөхийн олимпийн төрөлд оруулахын тулд нэлээд эрчимтэй ажилладаг. Эмэгтэй сумочидтой болчих юм бол ер нь байдал нэлээд нааштай байгаа шүү. Эмэгтэй сумо бөх маань энэ шаардлагын дагуу хөгжиж байна. Ялангуяа манай Монголын эмэгтэй бөхчүүд сумогоор нэлээд сайн хичээллэж байна. Цаашид улам сайн хөгжүүлэх, олон тамирчинтай болох талаар бид тодорхой ажлууд хийж л байна.

-Та Бээжингийн олимп үзэх үү?
-Олимпийн урилга бол ирчихсэн байгаа. Гэхдээ яг үзэж чадах нь уу, үгүй юу гэдгийг сайн мэдэхгүй байна. Олимптой зэрэгцээд шахуу Японы сумочид Монголд ирнэ. Найз нөхөд бүгд ирнэ шүү дээ. Тэднийгээ нутагт ирж байхад би байж байхгүй бол болохгүй.

-Үзүүлэх тоглолтын зохион байгуулалтын асуудалд Монголын сумо бөхийн холбоо оролцохгүй юм байна гэж би ойлгосон?
-Сонирхогчдын холбоо гэдэг утгаараа манайх үндсэндээ хамаарахгүй л дээ. Ерөнхийд нь Японы мэргэжлийн сумо бөхийн холбоо бүхнийг зохицуулна. Дээр нь Асашёорюү, Хакухо хоёр аварга маань анхаарлаа хандуулах байх. Гэхдээ бид тусалж, хамтарч ажиллахад болохгүй гэх зүйлгүй. Зодог тайлахаасаа өмнө би энэ асуудлыг анх холбоонд тавьж байлаа. М.Энхболд дарга Ерөнхий сайд байх үедээ Сумо бөхийн холбооны ерөнхийлөгчид Монголд ирэх урилга гардуулж өгч байлаа. Ерөнхийдөө Монголд сумогийн үзүүлэх тоглолт зохион байгуулах ажлыг анхнаас нь хөөцөлдөж, сумочдыг эх орондоо авчрахад би тухайн үед тодорхой хувь нэмрээ оруулсан л гэж боддог юм.

-Хоёрхон хоногийн өмнө хэвлэлээр таныг ирэх сонгуульд бие даан нэр дэвших гэж байгаа тухай мэдээлэл гарч эхэллээ. Таныг бараг зодог тайлахаас өмнө Кёкүшүюүзан улс төрд орох нь гэсэн яриа байсан ч өнөөдрийг хүртэл та "тийм" эсвэл "үгүй" гэдгийн аль алийг нь хэлсэнгүй. Харин энэ удаа үнэнээ хэлэх байх гэж найдаж байна?

-Яахав, Д.Батбаяр гэдэг хүн өнөөдөр ямар нэгэн намд элсээгүй, аль нэгэн намын гишүүн болоогүй нь үнэн. Хэрэв би сонголт хийгээд аль нэгэн намд элсэх юм уу, ер нь сонгуульд нэр дэвших болбол албан ёсоор зарлах байх. Нам бус байгаад байхаар энэ нөхөр бие дааж нэр дэвших нь гэсэн яриа гарч байна. Гэхдээ би бие дааж сонгуульд өрсөлдөнө гэж огт яриагүй. Өөрөөр хэлбэл, миний амнаас тийм үг огт гараагүй байгаа. Ер нь бол намуудаас ирж байгаа санал бол байгаа. Би энэ талаар өмнө ч нь ярьж байсан шүү дээ.

-Би таны хэвлэлд өгсөн ярилцлагуудыг санаж байна л даа. Тэдэн дунд "Та улс төрд орох уу" гэсэн яг энэ асуултад өөрөө хоёр янзаар хариулсан байсан. Нэг нь "Би улс төрд балчирдах байх", нөгөө нь "Би улс төрд орохоос айхгүй байна" гэсэн хариулт. Яг өнөөдөр таны хувьд энэ хоёр байр сууриныхаа алин дээр нь зогсч чадах вэ?
-Уг нь нас залуу байна. Юм хийвэл хийх үе нь болсон байх гэж бодогддог. Олон жилийн дараа эх орондоо буцаж ирээд амьдарч байна. Үнэнийг хэлэхэд их олон хүн намайг юм хийгээч ээ, хамтраад ажиллая, залуу хүн зоригтой бай гэхчлэн хэлж байна. Гэхдээ тэгж байна гээд би заавал улс төрд орох ёстой гээд ч юм уу зүтгээд байгаа юм алга байна. Заавал улс төрд орж байж санасан бодсоноо хийх албатай ч юм уу, үгүй ч юм уу, тийм ээ. Японы парламентад миний найз нөхөд, дэмжиж байсан залуучуудаас олон хүн орчихсон байна. Тэднээс хамтарч ажиллах, намайг дэмжих, надаар дамжуулж монгол хүмүүст туслах, газар тариалан хөгжүүлэх, Японд ажиллаж, сурч байгаа хүмүүсийн тоог нэмэгдүүлье, танайд эмнэлэг, сургууль барьж өгье гэдэг ч юм уу олон санал ирж байгаа. "Кёкүшюзан хөгжил сан" дангаараа энэ бүх хамтарч ажиллах саналыг хүлээж аваад гүйцэтгэх боломж нэг талаараа бага байна. Бодож, төлөвлөсөн ажил их л байна даа. Ер нь тэгээд намууд чинь бүгд нэр дэвшүүлэх хүнээ сонгочихсон юм биш үү…

-Харин таны хариуг хүлээж байгаа намууд зөндөө байгаа юм биш үү. Та ямар нэгэн шийдэлд хүрэхгүй бол нэр дэвшүүлэх хугацаа дөхчихлөө. Тэгээд ч сонгуульд нэр дэвших хүмүүс аль хэдийн бэлтгэл ажилдаа орчихсон байгаа шүү дээ. Эсвэл танд ямар ч сурталчилгаа хэрэггүй байгаа юм уу?
-Яг шийдчихсэн бол өдийд ажилдаа ороод явж байх ёстой байх л даа. Тэгэхээр би өөрөө яг өнөөдрийн байдлаар энэ талаар тэгнэ гээд хэлчих боломж байхгүй байгаа учраас сурталчилгаа гэх ч юм уу сонгуульд бэлтгээд гүйгээд байгаа юм алга. Өмнөх ажлаа л хийж байна.

-Таныг Япон руу ажилчин гаргах гэж байгаа тухай мэдээлэл нийтэд цацагдсан байгаа. Хүмүүс их сонирхож байна л даа. Магадгүй тантай таарсан хүн бүхэн асууж байгаа байх?
-Өнөөдөр яриад маргааш хийчих ажил биш л дээ. Солонгос руу бид хэдэн хүн гаргаж байгаа билээ. Тэнд хорин хэдэн мянган хүнээ ажиллуулах гэж арван хэдэн жил зарцуулсан байна. Японд ажилчин гаргах тухай ярьж байгаа. Гэрээ хийх талаар тохиролцож чадсан гэж ойлгож болно. Арван мянга байх уу, хорин мянга байх уу гэдэг тоог одоогоор хэлж мэдэхгүй байна. Мэдээж олон тусмаа сайн. Гадагшаа гарч ажилласан хүмүүсийн зарим нь бие муутай болоод ирж байгаад би санаа зовдог л юм. Японд бол ажлын цагийн хуваарь баримталдаг, хүнийхээ эрүүл мэндэд хамгийн түрүүнд анхаардаг, хөдөлмөрийн хөлс өндөр гээд зарим оронтой харьцуулахад ажилчин аваачихад олон давуу тал байна. Ерөнхийдөө "Кёкүшюзан хөгжил сан" энэ ажлыг зохион байгуулна. Гэрээ, хэлэлцээрээ байгуулсны дараа бид албан ёсоор холбогдох мэдээллүүдийг өгнө. Энд нэг тайлбар хэлчих ёстой байх гэж бодож байна. Кёкүшюзан гадагшаа ажилчин гаргана гээд ярихаар хүмүүст нөгөөх маань сонгуулийн ажлаа л хийгээд байна гэсэн бодол төрж болох юм. Үгүй юм. Би энэ асуудлыг олон жилийн өмнөөс хөөцөлдөж байгаа. Тийм ч болохоор сонгуулийн дараагаас албан ёсны зүйл ярьсан нь дээр байх гэж бодож байгаа. Нэг юм хийх гэхээр бүхнийг сонгуультай холбож ойлгох гээд ойрын үед жаахан тиймэрхүү байна шүү. Удахгүй Япон явна. Тэгэхдээ гэрээнийхээ талаар ярилцана. Сумогийн холбоонд харьяалагдаж байгаа бөхчүүдийг бизнес хийхийг зөвшөөрдөггүй л дээ. Тэр утгаараа Японы бизнесменүүд хамтран ажиллах сонирхол байсан ч бөхчүүдтэй харьцах боломжгүй байдаг. Харин миний хувьд зодог тайлчихсан байгаа болохоор өмнө нь надтай хамтарч ажиллахыг бодож байсан юм уу, Кёкүшюг дэмжье гэж бодож байсан хүмүүс одоо л санаа, оноогоо хэлж байна.

-Та одоо ямар бизнес эрхэлж байна вэ?

-Миний бизнес гэж юу байхав дээ. Сан маань байна. "Нэг Ази" нийгэмлэг гэж байна. Японд сурч байгааг мэдсэн байх. Оюутан хүнд цаг зав бага байх юм аа. Төгсч ирээд бизнесээ өргөжүүлэх бодол бол байгаа, байгаа.

-Энэ барилга жишээ нь их том байгууламж босох бололтой /10 хороололд барьж буй "Kyokushyu tower" барилга/. Ямар зориулалтаар барьж байгаа вэ?
-16 давхар барилга барьж байна. Барилгын ажил арай дуусаагүй байгаа. Үйлчилгээ, оффосын зориулалттай. Намайг бага байхад манайх Ховдоос Улаанбаатарт шилжиж ирээд Толгойтын айл болж байсан үеийг би сайн санадаг юм. Дараа нь X хороололд нүүж ирээд олон жил амьдарсан. Тэгээд ч тэр юм уу, би энэ хавьдаа байх дуртай байдаг юм. Одоо гэр Зайсанд байгаа ч өдрийн ихэнх цагийг эндээ л өнгөрүүлж байна даа.

-Хүүхдүүдээ Сингапурт сургаж байгаа юу?
-Японд байгаа. Ээж дээрээ очсон.

-Танай гэр бүлийн талаар сонин, хэвлэлээр янз бүрээр л бичих юм. Салсан, салаагүй гэдэг талаар хүмүүс бараг мэтгэлцэж ирээд л ярьж байна?
-Яахав дээ, бид тусдаа амьдарч байгаа. Өөр би юу гэж хэлэхэв. Манайд чөлөөт гэж хэлээд байгаа хэвлэлүүд хүнийг яаж л бол яаж ч хамаагүй бичиж болдог юм байна гэдгийг сайн ойлгож байгаа. Гэлээ гээд тэднийг уншдаггүй. Огт уншихаа больсон.

-Асашёорюүг бас эхнэрээсээ салж байгаа гэх юм?
-Үгүй байлгүй дээ, би л лав тийм юм дуулаагүй.

-Өдрийг та юу хийж өнгөрүүлж байна?
-Өө тэгээд янз бүр л байна даа. Сонин уншиж байна, өдөр тутмын сонин /инээв/…

-Үндэсний бөхөөр барилдах уу гэдэг асуултыг таниас хүмүүс залхтал чинь асуусан байх л даа. Гэхдээ наадам дөхөж байгаа учир би ч бас асуумаар л санагдаж байна?
-Кёкүшюзан нь зодог тайлсан шүү дээ.

Хоёр Их аваргаа харах ховорхон завшааныг бүү алдаарай!

Мэргэжлийн сүмод Монгол бөхчүүд маань ноёрхлоо тогтоогоод удаж буй билээ. “Анхны алтан хараацай” болсон Кёкүшюзан Д.Батбаяр, Кёкүтэнхо Н.Цэвэгням, Кёкүтэнзан Б.Энхбат нарын гаргасан жим эдүгээ их зам болон өргөжсөн. Манайханч сураг төдий байсан сүмо бөхийн тухай үндэсний бөхөөсөө чилүү мэдэх болж, хүүхэд хөгшидгүй сүмогийн башёг тэсч ядан хүлээдэг болсон билээ. Энэ жил мэргэжлийн сүмогийнхон Монголд айлчлан үзүүлух барилдаан хийхээр болсон нь олон мянган монголчуудын маань магнайг тэнийлгэсэн.

Америкийн монголчуудад маань ч бас сүмог “амьдаар нь” үзэх, монгол хөвгүүдээ дэмжих боломж нэг биш удаа олдож байна. 2005 онд Лас Вегаст болсон тэмцээнийг Америкийн Монголчууд маань нилээн өргөн бүрэлдэхүүнтэй үзэж сонирхсон. 2007 онд Хавайд болсон тэмцээнийг ч бас цөөнгүй хүн харсан. Тэгвэл Та бидэнд, Америкийн монголчуудад маань хоёр Их аваргаа, хийморлог монгол залуусаа дахин “амьдаар нь” харах боломж гарч байна.

Ирэх зургадугаар сарын 7-8-нд Лос Анжелес хотын “ Los Angeles Memorial Sports Arena” ордонд мэргэжлийн сүмогийн “Grand Sumo in Los Angeles” тэмцээн болох гэж байна. Энэхүү тэмцээн Кальфорн мужийн амбан захирагч Арнольд Шварценеггерийн болон Лос Анжелесийн Мэрийн ивээл доор зохиогдох аж. Мэргэжлийн сүмогийн дээд буюу макүүчи зиндааны бүх бөхчүүд Лос Анжелес ч хүрэлцэн ирж, бяр чадлаа сорих юм. Тэдэн дотор мэргэжлийн сүмогийн зүүн, баруун жигүүрийн манлай Их аварга Хакухо М.Даваажаргал, Их аварга Асашёрю Д.Дагвадорж, сэкиваки Ама Д.Бямбадорж, маэгашира-1 Асасэкирю Б.Дашням, маэгашира-1 Какүрю М.Ананд, маэгашира-3 Токитэнкү А.Хүчитбаатар, маэгашира-4 Кёкүтэнхо Н.Цэвэгням, маэгашира-15 Рюү Э. Санчирболд нарын дээд зиндаанд хүч үзэж буй Монголын найман бөх маань ирнэ. Энэ тоо өсч ч магадгүй юм. Учир Лос Анжелест хүрэлцэн ирэхээсээ өмнө сүмочид маань хоёр ч башёд зодоглох бөгөөд эдүгээ жюүрё зиндааны 1,3,4,5,7-гоос босч буй Хошихикари Д.Лхагва, Коорю Э.Мөнх-Оргил, Хакүба А.Өнөржаргал, Мооконами Г.Базарсад, Тамаваши Б.Мөнх-Оргил нар маань амжилттай барилдвал дээд зиндаанд дэвшихэд тун ойрхон байгаа билээ.

“Арлын” Японы хүчит арслан Кайо, Чиётайкай, Котомицүки, Оросын “баавгай” Рохо, Болгарын “Гулливер” озэки Котоошю, Эстоний Баруто, Гүржийн Коккай, Солонгосын Касугао гээд та бидний “сайн танилууд” ч ирнэ.

Энэ тэмцээнийг зохион байгуулахад Лос Анжелесийн Монголчуудын холбоо, Кальфорны сүмогийн холбооны зохицуулагч Дамдингийн Даваадорж нар ихээхэн үүрэг гүйцэтгэж буй билээ. Ингээд Д.Даваадоржоос дараахь зүйлийг тодрууллаа.

-Манай уншигчид “Гранд сүмо Лос Анжелес 2008” тэмцээний тухай ихэд сонирхож байна. Тасалбар нь ямар үнэтэй байх вэ?

-Суудлаасаа шалтгаалаад янз бүр байгаа. 10-420 долларын хооронд. Бид зөвхөн монголчуудаа аваг гэж бодоод 13, 13А, 14 дугаар секторын суудлыг захиалаад авчихсан байгаа. Бүгдээрээ нэг доор суугаад монгол бөхчүүдээ дэмжээд, хоорондоо ярьж хөөрөөд сууг гэж бодсон. Үнэ нь 35 доллар. Ихээхэн боломжийн суудал. Ийм суудал Лас Вегаст 80 орчим долларын үнэтэй байсан. Тасалбарыг биднээс авбал дээрх үнээр авна. Харин www.ticketmaster.com-оос авбал үйлчилгээ, хүргэлтийн үнэ, татвар нэмэгдээд 45-50 орчим доллар болох байх. Тэрнээс гадна биднээс авсан тасалбар бүрт монгол сүмочдын хөрөг бүхий хуанли, “Гранд сүмо” ил захидал дагалдах юм. Мөн www.GrandSumoTickets.com-оос авч болно. Энэ вэб сайтад “Зөвхөн монголчуудад” гэсэн буланг монгол хэл дээр нээсэн байгаа.

-Зөвхөн энэ секторын л билетийг та бүхэн худалдаж байна уу?

-Үгүй. Хэрэв та өөр секторт, бүүр урдуур ч юм уу, өөр игазар сууж үзмээр байгаа бол урьдчилан бидэнд мэдэгдээд захиалж авч болно.

-Тэмцээнийг үзэх монголчууддаа хэлэх, анхааруулах зүйл бий юу?

-Манайхан юмыг их цагийг нь тулгаж байж хийдэг. Эртхэн тасалбараа авбал урдуур аятайхан суудал оногдоно гэдгийг сануулж хэлье. Одоогийн байдлаар гэхэд л 14 секторын эхний хоёр эгнээний суудал дууссан.

-Тэмцээний өөр сонин хачин юу байна?

-Энэхүү тэмцээн нь 1984 оны Лос Анжелесийн олимпийн боксын тэмцээн явагдаж байсан, 16 мянган хүний суудалтай “Los Angeles Sports Arena” ордонд болох юм. Мөн бусад муж, хотоос ирэх монголчууд маань сүмочдынхоо барилдааныг үзэхээс гадна Холливуд, “Универсаль студио”, Бэвэрли Хиллз, Диснейлэндийг ч сонирхоод буцаж болно шүү дээ.

Хоёр хоногийн тэмцээнд түрүүлсэн бөхчүүдэд Кальфорн мужийн амбан захирагч болон Лос Анжелес хотын Мэрийн нэрэмжит цом, шагналыг олгох юм. Америкт нилээд олон мянган монголчууд бий. Тэднийгээ төлөөлөөд Америкийн монголчуудын ч гэдэг юм уу, эсвэл Америк дахь ЭСЯ-ны нэрэмжит ч гэдэг юм уу ямар нэг шагнал, дурсгалын зүйл өгвөл зүгээр болов уу гэж би бодож байна. Мэргэжлийн сүмод гадаадын 59 бөх байгаагийн 32 нь монголчууд шүү дээ. Үүнээс дээд зиндаанд гэхэд л найман бөх байна. Тэгэхээр Монголчуудын гэсэн ямар нэг шагнал, цом өгвөл эх орны маань нэр хүндэд бага ч болов хэрэгтэй байх. Энэ талаар сана бодолтой хүн, хамт олон байвал бидэнтэй холбоо бариарай гэх байна даа.

摔跤 相撲

一個日本11嵗小學生去蒙古與12嵗的摔跤少年。
首先，蒙古式的摔跤與日本式的相撲。

摔跤 相撲

一個日本11嵗小學生去蒙古與12嵗的摔跤少年。
首先，蒙古式的摔跤與日本式的相撲。

миний хувьд бол Аса маань түрүүлэх нь тодорхой

Японы өдөр тутмын спортын томоохон хэвлэлийн нэг Хоочигийн (スポーツ報知) нүүрэн дээр Аса маань томоос том заларсан байна. Асаг хүчтэй байгаа гэж бичсэн нь тодорхой. 10.4 секүндэд өрсөлдөгч 163 кг жинтэй Котошёогикүг хүчтэй үватэнагэ мэхээр хөнгөхөөн давсан ба кэншо шагнал нийт 29 авжээ. Нэг кэншо нь 60000 иен ба нийт 1700000 орчим иен (20 сая орчим төгрөг) авж. дэвжээнд гарах ёслолыг алдаатай хийсэнийг нь онцолж бичжээ. Зүүн талын тэргүүн аварга маань зүүн хөлөөрөө эхэлж дэвжээнд гишгэж орох ёстой боловч баруун хөлөөрөө гишгэж оржээ. Мөн дэвжээний хажууд байх чикара мизү буюу ам зайлдаг усыг нэг амьсгаагаар ууж орхисон байна. Сумогийн нөлөө бүхий хүн болох Ишибаши Санасанд хүртэл сайхан барилдлаа өөртөө итгэлтэй байгаа нь харагдаж байна гэж NHK-ийн сурвалчлагчид хариулжээ. Мэдээж Кокүгикан ордон хүн дүүрэн байсан. Билетийг түүний нэгэн хөгжөөн дэмжигч шөнийн 3 цаг 7 минутад очиж худалдаж авсан байна. Өглөөний 9 цаг 8 минутад бүх суудал зарагджээ. Билет нь дуусан 500 орчим хүн үзэж чадалгүй гадна хоцорсон байх юм. 2 башё дараалж өнжөөд түрүүлж байсан аварга гуравхан байдаг юм байна.


За миний хувьд бол Аса маань түрүүлэх нь тодорхой гэж өөдрөгөөр бодож байгаа. Алдсан нэр хүндээ эргүүлэн олж авах цаг болсон өнөө өглөө Асахи телевизийг халит харсан чинь түүний япон хөгжөөн дэмжигчид нь бөөнөөрөө цугларан дэмжиж байгаа харагдана лээ. Гэхдээ ихэнх япончууд дургүй нь үнэн юм даа.
мэдээний эх

-Асашёорюү түрүүлнэ, -Үгүй ээ, Хакүхо

“Өнөөдөр” сонины “Нэг сэдвээр” булан үргэлжилж байна. Энэ удаа бид мэргэжлийн сүмогийн энэ сарын барилдааны өнгийг тандлаа. Үүрэн телефоны “Жи-мобайл” ХХК-ийн зөвлөх, Япон улсад их, дээд сургууль төгссөн монголчуудын нийгэмлэгийн ерөнхийлөгч Б.Мөнхбат, “Өнөөдөр” сонины сэтгүүлч Ш.Даваадорж нар нэг сэдвээр ярилцав.

Ш.Даваадорж: /Ш.Д/ -Энэ удаагийн башёг Япон, Монголын бүх үзэгчид үнэхээр тэсч ядан хүлээлээ. Маш өвөрмөц болно доо. Барилдааны өнгийг хэрхэн төсөөлж байгааг тань сонирхъё.

Б.Мөнхбат: /Б.М/ -Сүмо сонирхдог бүх хүн тэсч ядан хүлээж байгаа нь үнэн. Асашёорюү, Хакүхо нар яаж барилдахаас л өнгө тодорхойлогдоно. Өөрөөр хэлбэл оньсого шиг, сонирхол татаж буй барилдааны тайлал нь манай хоёр аварга байх болно. Тэр хоёр хоорондоо яаж барилдах вэ гэдэг л анхаарал татаж байгаа шүү дээ. Ингэхэд Хакүхо ёкозүна цолтой болсноос хойш Асашёорюүтай барилдаж түрүүлээгүй шиг санагдаж байна.

Ш.Д: За байз, харин юу билээ. Одоогоор таван удаа эзэн хааны цом хүртчихээд байгаа гээд тооцохоор үнэн байна аа. Түрүүлээгүй юм байна.
Б.М: Асашёорюү хоёр башё өнжөөд эргэж ирлээ. Манайхаар бол хоёр удаагийн наадамд барилдаагүй гэсэн үг. Хоёр жил зүлэг ногоон дэвжээнээ гарч зодоглоогүй бөх дараа барилдахад бас л хэцүү еэ? Түүн шиг сүмод хоёр башё өнжинө гэдэг эвгүй дээ.
Ш.Д:-Тантай санаа нийлж байна. Энэ талаар өмнө нь “Асашёорюүтай сүмо” гэсэн бичлэгтээ маш хүнд шийтгэл гэдэг талаас нь бичсэн Ер нь Асашёорюүгээс өөр бөх ийм шийтгэл авсан бол сүмогоо бүрмөсөн орхих байсан гэж би боддог.
Б.М: Орхино, орхино. Энэ талаар япончууд ч өөрсдөө хэлсэн байгаа. “Асашёорюү шиг сэтгэлийн хат, тэнхээтэй бөх л сүмод эргэж ирээд амжилттай барилдаж чадна. Түүнд эхний хоёр өдрийн барилдаан маш чухал. Тэр нэг хаяад эхэлсэн бол тэр чигээрээ дуусгадаг онцлогтой” гэж Китанофужи ояагата хэлсэн байсан. Чи энэ оягатаг хэр мэдэх билээ. Үнэхээр шударга, хэлье гэснээ шууд хэлдэг хүн л дээ.

Ш.Д: Би ч гэсэн түүнд дуртай.
Б.М: Тэр бас “Асашёорюүг зогсоох бөх одоогоор байхгүй ээ. Ганцхан Хакүхо л тулж чадна” гэсэн байгаа. Энэ бол үнэн шүү, зогсоох хүн нь Хакүхо л байна. Тэгээд энэ удаагийн барилдааны өвөрмөц гэмээр байдал нь удаан хугацаагаар дохёгоос хөндийрсний дараа өөрийгөө хэн бэ, чухам ямархуу ёкозүно вэ гэдгээ батлах боломж гарч ирсэн явдал. Яг одоо япончуудын дунд түүний барилдахыг хүлээж бүр, түрүүлээсэй гэсэн уур амьсгал үүссэн байгаа.
Ш.Д: Монголчууд ч ялгаагүй, олонхи нь Дагвааг түрүүлээсэй гэж хүсч байгаа болов уу. Гэлээ ч тэр хоёрын барилдаан яаж өрнөх бол гэдэг л сонирхолтой. Та хэн нь давахыг шууд хэлж чадах уу?
Б.М: Дагвадорж давна аа.
Ш.Д: Би бол эсрэг бодолтой байна. Хакүхо улам л туршлагажиж байгаа нь илт мэдэгддэг. Мартсанаас өнөөдөр тэр хоёрын хооронд хяналтын барилдаан болсон байх ёстой. Яасан бол та шинэ мэдээ сонсов уу?
Б.М: Ёкозүногийн зөвлөлөөс хоёр аваргын хооронд хяналтын барилдааныг долоон жилийн дараа хийж байгаа нь энэ. Өмнө нь Таканохана, Мусашимарү нарын хооронд болж байсан. Энэ удаагийн хяналтын барилдаанд Асашёорюү Хакүхо нар долоон удаа барилдсанаас 5:2-ын харьцаагаар Дагвадорж давамгайлсан байгаа.
Ш.Д: Маш сайн байгаа юм байна даа. Монголоос буцаж очмогцоо тойргийн гурван барилдаанд мөн түрүүлсэн.
Б.М: Хяналтын барилдааны дараа Хакүхо “Хоёр башё өнжсөн болохоор нь арай өөрөөр бодож байсан. Гэтэл Асашёорюү миний төсөөлснөөс ч илүү хүчтэй байна” гэсэн бол Сүмогийн холбооны ерөнхийлөгч Китаноуми “Асашёорюүгийн энэ удаагийн барилдааныг харахад давна гэсэн хүчтэй итгэл үнэмшилтэй байгаа нь анзаарагдлаа. Гэхдээ хяналтын барилдаан, дохё дээр жинхэнэ тулах хоёрт бас ялгаа бий” гэж хэллээ.
Ш.Д: Хяналтын барилдаанаас л тодорхой харагдаж байгаа юм биш үү. Хамгийн гол нь манай хүнийг бараг зодог тайлаад буцсан нь дээр гээд байсан зөвлөлийн гишүүдийн бодолд өөрчлөлт орсон байх юм уу?
Б.М: Энэ үгийг хэлж байсан зөвлөлийн ганц эмэгтэй гишүүн Үчитати “Миний хувьд Асашёорюүг зодог тайлах байх гэж бодож байсан ч үнэхээр хүчтэй юм аа. Гэхдээ Хакүхо ч хүчтэй. Хэрэв удаан барилдсан бол гарцаагүй дийлэх боломжтой байсан” гэжээ. Японы төв телевиз NHK-гийн төлөөлөл болох гишүүн “Гайхалтай, түүнийг эргэж ирэхдээ ийм хүчтэй болоод ирнэ гэж хэн ч төсөөлж чадахгүй байсан. Сэтгэл үнэхээр хөдөлж байна” хэмээн уулга алдсан байна.

Ш.Д: Гайхамшигтай. Угийн шартай, дээр нь ялагдал гэдгийг үзэн яддаг хүн. Энэ талаар япончууд байнга ярьдаг л даа. Харин Хакүхог жаахан дарамттай байгаа болов уу гэж бодож байна.
Б.М: Хакүхо нас залуу, дээр нь Асашёорюүтай харьцуулахад туршлага дутуу, ялангуяа сэтгэл зүйн хувьд хаана нь ч хүрэхгүй байгаа нь анзаарагддаг. Болоогүй л дээ. Улам илүү өсөх нь тодорхой. Аавынх нь тэр омголон аа дутаад байх шиг санагддаг. Мань хүн энэ жилийн зургаан башёны тавыг нь авна гэж ам гарсан байсан. Тэр үгийг нь Асашёорюү их тайван хүлээж авсан байна билээ.
Ш.Д: Тэгэхээр өөртөө итгэх итгэл бас байна гэсэн үг. Энэ ч чухал шүү.
Б.М: Итгэлээс гадна сэтгэл зүйн дайралт байж болно л доо. Чиний хэлдгээр Хакүхо маш том дарамтад байгаа. Одоо түрүүлж эс чадвал “Өнжөөд ирсэн аваргыг дийлсэнгүй” хэмээн өөлөх үгийг гарцаагүй дуулах байх. Китанофужи ояагатагийн яриаг анзаарахад сонин юм ажиглагддаг. Тэр барилдаан тайлбарлахдаа Асашёорюүг ерөөсөө гарцаагүй түрүүлэх ёстой гэж ярьдаг мөртлөө Хакүхог болохоор ингэдэггүй. Одоо бол Дагвадоржийн эзгүйд хоёр башё авсан Хакүхо түүнийг зогсоож чадах уу гэж бүгд бодож байгаа.
Японоор шингитай гэдэг дээ. Манай хоёр аваргыг ажихад “ги-тай” /бие бялдар, барилдах ур чадвар/ хоёуланд нь адил байна. Харин шин буюу сэтгэл зүйн талаасаа өөр байдаг. Даваажаргал буюу Хакүхо шин талаасаа дутмаг. Гэхдээ түүний үе гэж ирнэ л дээ. Ийм бололцоо хангалттай байна. Асашёорюүг эргэж ирсний дараа сүмогийн тасалбар олдохоо байсан. Түүнийг үнэхээр үгүйлсэн байна. Энэ башёгийн турш сүмогийн ордон үзэгчдээр пиг дүүрэн байх нь гарцаагүй, манайд ч ялгаагүй телевизийн дэлгэцээс холдохгүй дээ. Яг ийм нөхцөлд Асашёорюүгийн барилдаан илүү хурц болдог онцлогтой.
Ш.Д: Гэхдээ бага зэрэг гэмтэлтэй байгаа гэж дуулдсан.
Б.М: Зүүн хөлийн шагай бага зэрэг хавдартай байгаа ч мөсөөр жин тавьсан, нэг их санаа зовохгүй байгаа гэдгээ Асашёорюү хэлсэн байсан. Сая Асасэкирюүтэй 17 барилдаж 15 давсныхаа дараа “Манай дэвжээнийхэн их өнгөтэй хүчтэй болсон байна. Би ч гэсэн тэдэн шиг хариуцлагатай барилдахгүй бол болохгүй” гэж өгүүлсэн байгаа.
Ш.Д: Бид ерөнхийдөө энэ башёг манай хоёр аваргын хэн нэг нь авна гэдэгтээ санаа нийллээ. Харин Асашёорюү сүмогийн хамгийн дээд амжилт болох 32 түрүүг эвдэж чадах болов уу. Одоо 21 түрүү авсан нь бүх үеийн аваргуудын дунд тавдугаарт бичигдэж байгаа шүү дээ.
Б.М: Эвдэх боломж нь илүү байна. Чи бод. Түүнд ч, Хакүход ч нас байна, ур чадвар байна. Нэг жилийн зургаан башёд дор хаяж гурван түрүүг нь аваад таван жил барилдахад л болоод явчихна биз дээ.
Ш.Д: Тийм дээ. Гол нь гэмтэл бэртэл авчихгүй л бол. Түй, түй. Ийм юм холуур байг. Одоо хоёулаа бусад бөхийн талаар ярих уу? Ама маань озэки цол авахад ойрхон ирлээ. Токитэнкү мөн комүсүби болох боломжтой гээд л...
Б.М. Амагаар эхлэх үү. Маш гоё бөх дөө. Сүмогийн мэргэжилтнүүдийн амнаас Ама салахаа болилоо л доо. Одоогийн бөхчүүд дотроос озэки цолд хүрэх хамгийн боломжтой ганц нь Ама гэдэг. Энэ цолны гэрэл түүнд асаастай байгаа.
Ш.Д: Өнгөрсөн барилдаанд 10 давсан. Энэ удаа 11-ээс дээш давах тохиолдолд арслан цолд ойртоно тийм үү?
Б.М: Гурван башё дараалан давсан давааны нийлбэр 33-аас дээш байж цол авна. Гэхдээ чанарыг нь голлон анхаардаг юм. Амагийн хувьд даваа болгон нь чанартай л даа. Өөрөөсөө дээгүүр цолтой, аварга, арслангуудтай маш сайн барилдах хэрнээ доогуур цолтонтой жаахан тиймэрхүү барилддаг тал бий. Өнгөрсөн жилийн тусгай шагналыг бараг л Ама ганцаараа хамчихсан шүү дээ. Хэт гоё, уран барилдах гээд байдаг байсан нь өөрчлөгдөж байгаа. Сүүлийн үед гарцаагүй барьцанд хүрч даацтай мэх хийж байна. Энэ бол озэки цолд ойртож, өөрийн гэсэн тогтсон барилдаанаа олоод авчихлаа гэсэн үг.
Ш.Д: Даанч уран барилдаантай шүү. Хамгийн гол нь Ама гайхалтай сэтгэлийн хаттай бөх гэдэг нь өнгөрсөн жилийн тавдугаар сарын башёгоос харагдсан. Түүгээр үнэндээ бахархаж байсан шүү. Аав нь мөнх бусыг байсан тэр хүнд үед гялалзтал барилдаж цолд хүрсэн. Сэтгэл хөдлөөд үнэндээ уйлсан шүү тэр үед.
Б.М: Пээ! хэлээд юу гэхэв. Ямар гайхамшигтай барилдав. Сүмогийн дүрэм журам хатуу болохоор энд ирж нэг хоноод л буцсан шүү дээ. Өөрөө NHK-гийн сурвалжлагчид “Надаас аавын минь талаар битгий асуугаарай” гэж гуйсан хэдий ч, шагнал авах үед нь сурвалжлагч тэсэлгүй “Аав тань өнгөрсөн гэж сонслоо. Ийм хэцүү үед та биширмээр сэтгэлийн тэвчээр зааж гайхамшигтай барилдсанд талархъя” гээд асуулт тавьж байхад Ама юу гэж хариулсныг үзэгчид санаж байгаа байх. Энэ үед нь би тайлбарлаж чадахаа байгаад хоолой зангирч хажуудах нөхөртөө чи үргэлжлүүлээч гэж гуйн завсарлаж байгаад дуусгасан юм. Ама жаахан жин нэмчихвэл гоё болно доо. Барилдаанд нь ч нөлөөлнө. Ер нь маш суурь сайтай бөх гэж ярьдаг юм билээ.
Ш.Д: Одоо 130 кг болсон байгаа. Урьд нь хүнд жинтэй бөхчүүдтэй тулмагц үсрээд явчихдаг байсан бол одоо сайхан тулж босоод байгааг нь анзаарсан биз дээ.
Б.М: Амагийн барилдаан шал өөр болсон. Түүний даваа болгон гоё л доо. Нөгөө бөх нь давлаа гэхэд илүүрэхсэн нь бараг байдаггүй. Ихэвчлэн манай хүн давж яваад л өөрийнхөө хүчинд, мэхэнд унаж байгаа нь харагддаг.
Ш.Д: Асашёорюү, Хакүхо хоёрын Аматай барилдах барилдаан хамгийн эвгүй болно гэж бодож байгаа.
Б.М: Энэ их сонин болно оо. Асашёорюү гэхэд л сүүлийн хоёр башё дараалан Амад унасан. Ер нь Амагаас хоёр аварга төдийгүй бэргэдэг бөхчүүд олон болж байгаа шүү. Энэ башёд тэр арслан цолд хүрэх алхмаа хийж чадна гэдэгт итгэж байгаа.
Ш.Д: Харин Хүчитбаатар буюу Токитэнкү маань комүсүби болно доо. Маэгишригийн барууны нэгээс босно. Барилдаан нь мөн ч эвгүй дээ.
Б.М: Токитэнкү 50 хувиа хийвэл цол авна. Цаашдаа Сэкиваке заан цолд хүрэх боломж бий. Жаахан хурд дутаад байна. Өнгөрсөн башёд арслангууд түүнд бүгдээрээ өвдөг шороодсон.
Ш.Д: Өнгөрсөн оны яг энэ сарын барилдааны эхний өдөр Асашёорюүтай таарч давсан биз дээ.
Б.М: Ер нь манай бөхчүүд хоорондоо таарахаараа бие биенээсээ их бэргэдэг. Асашёорюү “Миний хувьд Токитэнкүтэй барилдахад их эвгүй байдаг. Юу ч хийж мэдэх нөхөр байгаа юм” гэж хэлсээр гарч ирээд л уначихсан. Энэ удаа ч гэсэн эхний өдрийн барилдаанд Асашёорюү, Хакүхо хоёр Токитэнкү, Дэжима, Котошёогикү нартай таарах байх. Хэн хэн нь эвгүй дээ.
Ш.Д: Тиймээс л эхний хоёр өдрийн барилдаан чухал гэдгийг та дээр хэлсэн. Харин Кисэнасато, Гоэйдо, Котошёогикү, Тоёоношима гээд япончуудын найдвар болох бөхчүүд ямархуу барилдаан хийх бол.
Б.М: Япон бөхчүүдэд түрүүлэх гарц байхгүй. Ойрын таван жилд чадахгүй дээ. Кисэнасато бусдаасаа түрүүж озэки цолд хүрнэ гэж боддог. Котошёогикү, Гоэйдо хоёр ч гайгүй үзэх байх. Тоёоношима явахгүй ээ. Котомицүки гэхэд л нас нь явчихлаа. Түүний хувьд бензин дуусч байгаа бөх. Ядаж байхад нь их аварга буцаад ирлээ. Тэр есдүгээр сард гарсан боломжийг ашиглаж чадаагүйдээ удаан гомдож явах байх аа.
Ш.Д: Европын бөхчүүдээс ОХУ-ын Рохо нэг хэсэг монгол бөхчүүдийг дараад өгнө гэж яриад чимээгүй болчихлоо. Бас Болгарын Котоошюү түрүүлэх нь бүү хэл арслан цолоо хураалгах нь байна ш дээ.
Б.М: Рохо явахгүй ээ. Тэр комүсүби бүр ахилаа гэхэд сэкиваке цолоос хэтрэхгүй. Котоошюү үндсэндээ зодог тайлах хэмжээнд ирлээ. Энэ удаагийн башёд 50 хувиа хийж чадахгүй бол цолыг нь хураана гэдгээ Сүмогийн холбоо мэдэгдсэн. “Озэки цолтой бөх ийм муу барилдаан үзүүлж байхаар цолоо хураалгахаас өмнө зодог тайлсан нь бараг дээр” гэж Китанофужи ояагата хэлсэнтэй санаа нийлдэг. Анх ямар хүчтэй гарч ирлээ. Янзын гоё хөмөрч байсныг санаж байна уу.
Ш.Д: Тэгээд манайхантай гар зөрчих бөх тэгэхээр хэн болж байна аа? Эстонийн аварга эр Баруто юу?
Б.М: Хамгийн аюултай хүн чинь л Барүто. Даанч энэ нөхрийг хурцлаад өгөх бөх дэвжээнд нь алга. Хэрэв зээ тэр “Ажигава” дэвжээнд байсан бол ээ дээ, мөн ч хол явах байлаа. Манай Ама Аминишикиг яаж хурцлав. Тэр яаж өсөв дөө.
Ш.Д: Маш хүнд бэртсэн дээ. Барүтогоос өөр хүн ийм гэмтэл авсны дараа дээд зиндаанд гарч иртэл барилдаж чадах байсан гэдэгт би лав итгэхгүй.
Б.М: Яг үнэн. Одоо ч гэмтэл нь гүйцэд эдгээгүй. Унаж сураагүй хүн юм билээ. Хэрэв цол авчих юм бол дээшээ явчихаж мэдэх нөхөр. Ер нь л эвгүй дээ эвгүй.
Ш.Д: Доод зиндааны бөхчүүдийн барилдааныг тэр болгон хүн мэддэггүй. Тэдний дундаас хэн нь гарч ирэх бол.
Б.М: Дүвчин зааны хүү байна. Түүний барилдаан Амагийнхтай төстэй. Бараг л түүний хэмжээнд гарч ирж чадна. Гол нь жин бага юм.
Ш.Д: За бид хоёрын яриа ингээд үргэлжилбэл дуусахгүй нь бололтой. Дараа дахин үргэлжүүлнэ дээ. Тантай ярилцахад их сонирхолтой байлаа шүү. Их баярлалаа.
Б.М:-Чамд ч гэсэн баярлалаа. Эцэст нь манай зарим хэвлэл сүмогийн талаар үнэн зөв мэдээлж байгаасай гэж хүсмээр байна.

Хакурозан: Би Ама шиг сайн бөх болохыг хүсч байна

Оросын сумоч Хакурозаны нэгэн сайтад өгсөн ярилцлагыг хүргэж байна.

-Та Кюшёо башёгийн талаар юу гэж бодож байна?
-Миний бэртэл эдгээгүй байгаа тул харьцангуй хүнд байлаа. Би бүр сонирхогчдын сумод байхдаа зүүн хөлний өвдгөө гэмтээсэн. Үүнээс хойш зарим нэг асуудлууд гарч ирсэн. Тодорхой хугацаанд би гэмтлээ хөлөө харьцангуй гайгүй болгосон байсан юм. Харин өнгөрсөн жилийн тав дугаар сард бэлтгэлийн үеэр тэгэхэд озэки цолтой байсан Хакухотой барилдаж байгаад өөр гэмтэл авсан. Тэгээд наймдугаар сард хагалгаанд орсон. Харамсалтай нь зүүн хөлний бэртэл бүрэн эдгээгүй тул баруун хөлөнд ачаалал их ирсэн. Ингэснээр баруун хөлний булчин гэмтсэн.

Ер нь сүүлийн хэдэн сар өвдөг, нурууны гэмтлүүдээс болоод сайн бэлтгэл хийж чадаагүй. Бэлтгэл сайн хийгээгүй бол тэмцээний амжилтад муугаар нөлөөлдөг. Сумо бол их мэдрэмж шаардсан спорт. Тачиа хийснээс дараах хэсэг нь цэвэр мэдрэмж, инстинктийн асуудал байдаг. Маэгаширагийн 12-оос босч барилдсан. Ядахнаа хоёрхон долоо хоног бэлтгэл хийчихсэн бол урам зоригоо олоод авчихсан байх байлаа. Гэхдээ би энэ башёд бүх хүчээ дайчилж барилдсан. Харин үзэгчид, эх орныхноо баярлуулж чадаагүйдээ харамсаж байна.
Би үзэгчиддээ сайхан сонирхолтой сайхан барилдаан үзүүлэхийг хүсч байна. Үүнийгээ ирэх оны эхний башёд заавал ч үгүй харуулах болно.

-Та ирэх сарын барилдаанд бэртэл чинь хэр нөлөөлөх бол?
-Миний эрүүл мэнд сайжирч байгаа. Хамгийн гол нь ухаантай барилдах хэрэгтэй. Ямар нэг зүйл өвдвөл өөр аргаар барилдах болно.

-Рохогийн сэтгэл бас ийм байгаа юу?
-Тийм ээ. Энэ башёд Рохо 10 давсан. Гэхдээ бараг ихэнхийг нь хатакикоми мэхээр ялсан. Бид хоёр хоёулаа бэртэлтэй байсан. Харин энэ үеэр олон бөх үнэхээр сайжирсан байна. Одоо хүн болгон л Амаг магтаж байна. Ама техник сайтай, хүчтэй сайн бөх. Одоо бид хоёр ч түүн шиг сайн болох болно. Ер нь бэлтгэл сайн хийх тусам бие хөнгөрөөд ирдэг. Бид бүр өдөрт 100 удаа барилдаж бэлтгэлээ хангадаг байсан үе бий. Дараагийн башёгоос эхлэн бид хоёр маш сайн барилдах болно.

-Токицүке дэвжээнд болсон золгүй явдлын талаар?
-Би энэ талаар сонсоод их гайхсан. Яаж хүүхдийн толгой руу шилээр цохиж чадаж байна аа? Ер нь залуу тамирчдыг ингэж зодож огт болохгүй. Энэ чинь хүүхдүүд шүү дээ. Сумо бол өөр ертөнц шүү дээ. 15-16 настай хүүхдүүдийн хувьд их хэцүү байдаг. Тэдэнд маш их хориг тавьдаг. Аяга таваг угаах, юм худалдан авах гээд гарын доорх бүх л зүйлийг хийлгэдэг. Харин дэлгүүрээс буруу зүйл авсных нь ч юм уу, сургуулиас зугтсаных нь төлөө зодож болохгүй. Манай клубт л гэхэд эхний гурван сарын турш огт бэлтгэл хийдэггүй. Зөвхөн зараалд явдаг. Дараа нь хоорондоо барилддаг. Энэ байдал бүтэн жил гаруй үргэлжилсний дараа л шалгуурууд эхэлдэг.

-Олон сурагч сургуулиас зугтдаг уу? Ямар шалгаанаар зугтдаг юм бол?
-Бараг тал хувь нь. Энэ бол хаалттай ертөнц. Тэдний амьдралыг цаанаас нь зохицуулдаг. Залуу сумочид ахмадуудын хэлсэн бүх д зүйлийг хийдэг. Хаашаа ч явж болохгүй. Гар утастай байж болохгүй. Тоглоом тоглож бүр ч болохгүй. Энэ мэт зүйлсээс хамаарч хүүхдүүд зугтдаг.

-Анх сумод орж байгаа хүүхдүүдийн ихэнх нь ядуу гэр бүлээс гаралтай байдаг гэж сонссон...
-Тийм ээ. Бараг тал хувь нь бага орлоготой гэр бүлээс гаралтай байдаг. Тэдний хувьд амжилтад хүрэх, алдартай болох, өөрийгөө таниулах зорилгоор сумод хөл тавьдаг.

-Ояката залуу сумочдыг бэлдсэнийхээ төлөө мөнгө авдаг уу?
-Тийм ээ. Сумогийн холбооноос ойролцоогоор 1000 ам.доллар авдаг. Гэхдээ секитори зэрэгтэй бөхчүүдээс авдаг.

-Шийтгэлийн талаар ярихгүй юу?
-Маш чанга дүрэм журам байдаг. Хэзээ ч толгой руу цохиж болохгүй. Харин хулсан саваагаар зөвхөн өгзөг рүү л цохиж болно. Шийтгэх хэд хэдэн шалтгаан байдаг. Жишээ нь, бэлтгэлийн үеэр барилдаан гаргахгүй, зүгээр л оронцоглож байвал шийтгэнэ. Ингэж бэлтгэл хийвэл хэзээ ч хүчтэй болохгүй. Бэлтгэлийн үеэр унтсан бол 500 удаа суниах, 3-4 мянган удаа босч суулгах зэрэг шийтгэл оноодог. Гэхдээ бүр босч чадахаа байтал нь шийтгэдэггүй. Миний бодлоор хамгийн хүнд шийтгэл нь долоо хоногийн турш түгжигдэх. Би ганцхан удаа сурагчаа модоор өгзөг, нуруу руу нь зодож байсныг харсан. Тэр мөнгө хулгайлсан хэргээр ингэж шийтгүүлсэн юм. Ийм төрлийн буруу зүйл хийсэн хүмүүст их хүнд шийтгэл оноодог.

-Оякатагаас өөр хүн шийтгэл оноох эрхтэй юу?
-Хэдийгээр сэкитори болоогүй ч 10-15 жилийн турш сумогоор хичээллэсэн ахмад сурагчдаас бүрдсэн тийм эрх бүхий хүмүүс байдаг. Түүнчлэн ариун цэвэр, эмх замбарааг хариуцсан сурагчид бий. Гэхдээ тэд сурагчид шийтгэл оноохоосоо өмнө заавал сэкитори цолтой бөхд учир явдлыг тайлбарлах үүрэгтэй.

-Таны хувьд анх сумод ороод ийм зүйлтэй учирч байв уу?
-Шийтгүүлээд босч суух дасгал анх хийсний дараа хөл мод шиг хөдөлгөөнгүй болчихдог байсан. Намайг зодолдуулж, суниалгах зэргээр шийтгэж байсан. Энэ үед миний толгойд намайг гадаадын хүн болохоор ингэж байна гэсэн бодол орж ирдэг байсан. Гэхдээ ийм шийтгэлүүд нь зөвхөн намайг л хүчтэй болгох гэсэн зорилготой байдаг гэдгийг ойлгосон юм.

Ярилцлага өгсөнд баярлалаа.

Yokozuna Asashoryu real 横綱・朝青龍の素顔

2004/05/30 放送