摔跤 相撲

一個日本11嵗小學生去蒙古與12嵗的摔跤少年。
首先，蒙古式的摔跤與日本式的相撲。

摔跤 相撲

一個日本11嵗小學生去蒙古與12嵗的摔跤少年。
首先，蒙古式的摔跤與日本式的相撲。

миний хувьд бол Аса маань түрүүлэх нь тодорхой

Японы өдөр тутмын спортын томоохон хэвлэлийн нэг Хоочигийн (スポーツ報知) нүүрэн дээр Аса маань томоос том заларсан байна. Асаг хүчтэй байгаа гэж бичсэн нь тодорхой. 10.4 секүндэд өрсөлдөгч 163 кг жинтэй Котошёогикүг хүчтэй үватэнагэ мэхээр хөнгөхөөн давсан ба кэншо шагнал нийт 29 авжээ. Нэг кэншо нь 60000 иен ба нийт 1700000 орчим иен (20 сая орчим төгрөг) авж. дэвжээнд гарах ёслолыг алдаатай хийсэнийг нь онцолж бичжээ. Зүүн талын тэргүүн аварга маань зүүн хөлөөрөө эхэлж дэвжээнд гишгэж орох ёстой боловч баруун хөлөөрөө гишгэж оржээ. Мөн дэвжээний хажууд байх чикара мизү буюу ам зайлдаг усыг нэг амьсгаагаар ууж орхисон байна. Сумогийн нөлөө бүхий хүн болох Ишибаши Санасанд хүртэл сайхан барилдлаа өөртөө итгэлтэй байгаа нь харагдаж байна гэж NHK-ийн сурвалчлагчид хариулжээ. Мэдээж Кокүгикан ордон хүн дүүрэн байсан. Билетийг түүний нэгэн хөгжөөн дэмжигч шөнийн 3 цаг 7 минутад очиж худалдаж авсан байна. Өглөөний 9 цаг 8 минутад бүх суудал зарагджээ. Билет нь дуусан 500 орчим хүн үзэж чадалгүй гадна хоцорсон байх юм. 2 башё дараалж өнжөөд түрүүлж байсан аварга гуравхан байдаг юм байна.


За миний хувьд бол Аса маань түрүүлэх нь тодорхой гэж өөдрөгөөр бодож байгаа. Алдсан нэр хүндээ эргүүлэн олж авах цаг болсон өнөө өглөө Асахи телевизийг халит харсан чинь түүний япон хөгжөөн дэмжигчид нь бөөнөөрөө цугларан дэмжиж байгаа харагдана лээ. Гэхдээ ихэнх япончууд дургүй нь үнэн юм даа.
мэдээний эх

-Асашёорюү түрүүлнэ, -Үгүй ээ, Хакүхо

“Өнөөдөр” сонины “Нэг сэдвээр” булан үргэлжилж байна. Энэ удаа бид мэргэжлийн сүмогийн энэ сарын барилдааны өнгийг тандлаа. Үүрэн телефоны “Жи-мобайл” ХХК-ийн зөвлөх, Япон улсад их, дээд сургууль төгссөн монголчуудын нийгэмлэгийн ерөнхийлөгч Б.Мөнхбат, “Өнөөдөр” сонины сэтгүүлч Ш.Даваадорж нар нэг сэдвээр ярилцав.

Ш.Даваадорж: /Ш.Д/ -Энэ удаагийн башёг Япон, Монголын бүх үзэгчид үнэхээр тэсч ядан хүлээлээ. Маш өвөрмөц болно доо. Барилдааны өнгийг хэрхэн төсөөлж байгааг тань сонирхъё.

Б.Мөнхбат: /Б.М/ -Сүмо сонирхдог бүх хүн тэсч ядан хүлээж байгаа нь үнэн. Асашёорюү, Хакүхо нар яаж барилдахаас л өнгө тодорхойлогдоно. Өөрөөр хэлбэл оньсого шиг, сонирхол татаж буй барилдааны тайлал нь манай хоёр аварга байх болно. Тэр хоёр хоорондоо яаж барилдах вэ гэдэг л анхаарал татаж байгаа шүү дээ. Ингэхэд Хакүхо ёкозүна цолтой болсноос хойш Асашёорюүтай барилдаж түрүүлээгүй шиг санагдаж байна.

Ш.Д: За байз, харин юу билээ. Одоогоор таван удаа эзэн хааны цом хүртчихээд байгаа гээд тооцохоор үнэн байна аа. Түрүүлээгүй юм байна.
Б.М: Асашёорюү хоёр башё өнжөөд эргэж ирлээ. Манайхаар бол хоёр удаагийн наадамд барилдаагүй гэсэн үг. Хоёр жил зүлэг ногоон дэвжээнээ гарч зодоглоогүй бөх дараа барилдахад бас л хэцүү еэ? Түүн шиг сүмод хоёр башё өнжинө гэдэг эвгүй дээ.
Ш.Д:-Тантай санаа нийлж байна. Энэ талаар өмнө нь “Асашёорюүтай сүмо” гэсэн бичлэгтээ маш хүнд шийтгэл гэдэг талаас нь бичсэн Ер нь Асашёорюүгээс өөр бөх ийм шийтгэл авсан бол сүмогоо бүрмөсөн орхих байсан гэж би боддог.
Б.М: Орхино, орхино. Энэ талаар япончууд ч өөрсдөө хэлсэн байгаа. “Асашёорюү шиг сэтгэлийн хат, тэнхээтэй бөх л сүмод эргэж ирээд амжилттай барилдаж чадна. Түүнд эхний хоёр өдрийн барилдаан маш чухал. Тэр нэг хаяад эхэлсэн бол тэр чигээрээ дуусгадаг онцлогтой” гэж Китанофужи ояагата хэлсэн байсан. Чи энэ оягатаг хэр мэдэх билээ. Үнэхээр шударга, хэлье гэснээ шууд хэлдэг хүн л дээ.

Ш.Д: Би ч гэсэн түүнд дуртай.
Б.М: Тэр бас “Асашёорюүг зогсоох бөх одоогоор байхгүй ээ. Ганцхан Хакүхо л тулж чадна” гэсэн байгаа. Энэ бол үнэн шүү, зогсоох хүн нь Хакүхо л байна. Тэгээд энэ удаагийн барилдааны өвөрмөц гэмээр байдал нь удаан хугацаагаар дохёгоос хөндийрсний дараа өөрийгөө хэн бэ, чухам ямархуу ёкозүно вэ гэдгээ батлах боломж гарч ирсэн явдал. Яг одоо япончуудын дунд түүний барилдахыг хүлээж бүр, түрүүлээсэй гэсэн уур амьсгал үүссэн байгаа.
Ш.Д: Монголчууд ч ялгаагүй, олонхи нь Дагвааг түрүүлээсэй гэж хүсч байгаа болов уу. Гэлээ ч тэр хоёрын барилдаан яаж өрнөх бол гэдэг л сонирхолтой. Та хэн нь давахыг шууд хэлж чадах уу?
Б.М: Дагвадорж давна аа.
Ш.Д: Би бол эсрэг бодолтой байна. Хакүхо улам л туршлагажиж байгаа нь илт мэдэгддэг. Мартсанаас өнөөдөр тэр хоёрын хооронд хяналтын барилдаан болсон байх ёстой. Яасан бол та шинэ мэдээ сонсов уу?
Б.М: Ёкозүногийн зөвлөлөөс хоёр аваргын хооронд хяналтын барилдааныг долоон жилийн дараа хийж байгаа нь энэ. Өмнө нь Таканохана, Мусашимарү нарын хооронд болж байсан. Энэ удаагийн хяналтын барилдаанд Асашёорюү Хакүхо нар долоон удаа барилдсанаас 5:2-ын харьцаагаар Дагвадорж давамгайлсан байгаа.
Ш.Д: Маш сайн байгаа юм байна даа. Монголоос буцаж очмогцоо тойргийн гурван барилдаанд мөн түрүүлсэн.
Б.М: Хяналтын барилдааны дараа Хакүхо “Хоёр башё өнжсөн болохоор нь арай өөрөөр бодож байсан. Гэтэл Асашёорюү миний төсөөлснөөс ч илүү хүчтэй байна” гэсэн бол Сүмогийн холбооны ерөнхийлөгч Китаноуми “Асашёорюүгийн энэ удаагийн барилдааныг харахад давна гэсэн хүчтэй итгэл үнэмшилтэй байгаа нь анзаарагдлаа. Гэхдээ хяналтын барилдаан, дохё дээр жинхэнэ тулах хоёрт бас ялгаа бий” гэж хэллээ.
Ш.Д: Хяналтын барилдаанаас л тодорхой харагдаж байгаа юм биш үү. Хамгийн гол нь манай хүнийг бараг зодог тайлаад буцсан нь дээр гээд байсан зөвлөлийн гишүүдийн бодолд өөрчлөлт орсон байх юм уу?
Б.М: Энэ үгийг хэлж байсан зөвлөлийн ганц эмэгтэй гишүүн Үчитати “Миний хувьд Асашёорюүг зодог тайлах байх гэж бодож байсан ч үнэхээр хүчтэй юм аа. Гэхдээ Хакүхо ч хүчтэй. Хэрэв удаан барилдсан бол гарцаагүй дийлэх боломжтой байсан” гэжээ. Японы төв телевиз NHK-гийн төлөөлөл болох гишүүн “Гайхалтай, түүнийг эргэж ирэхдээ ийм хүчтэй болоод ирнэ гэж хэн ч төсөөлж чадахгүй байсан. Сэтгэл үнэхээр хөдөлж байна” хэмээн уулга алдсан байна.

Ш.Д: Гайхамшигтай. Угийн шартай, дээр нь ялагдал гэдгийг үзэн яддаг хүн. Энэ талаар япончууд байнга ярьдаг л даа. Харин Хакүхог жаахан дарамттай байгаа болов уу гэж бодож байна.
Б.М: Хакүхо нас залуу, дээр нь Асашёорюүтай харьцуулахад туршлага дутуу, ялангуяа сэтгэл зүйн хувьд хаана нь ч хүрэхгүй байгаа нь анзаарагддаг. Болоогүй л дээ. Улам илүү өсөх нь тодорхой. Аавынх нь тэр омголон аа дутаад байх шиг санагддаг. Мань хүн энэ жилийн зургаан башёны тавыг нь авна гэж ам гарсан байсан. Тэр үгийг нь Асашёорюү их тайван хүлээж авсан байна билээ.
Ш.Д: Тэгэхээр өөртөө итгэх итгэл бас байна гэсэн үг. Энэ ч чухал шүү.
Б.М: Итгэлээс гадна сэтгэл зүйн дайралт байж болно л доо. Чиний хэлдгээр Хакүхо маш том дарамтад байгаа. Одоо түрүүлж эс чадвал “Өнжөөд ирсэн аваргыг дийлсэнгүй” хэмээн өөлөх үгийг гарцаагүй дуулах байх. Китанофужи ояагатагийн яриаг анзаарахад сонин юм ажиглагддаг. Тэр барилдаан тайлбарлахдаа Асашёорюүг ерөөсөө гарцаагүй түрүүлэх ёстой гэж ярьдаг мөртлөө Хакүхог болохоор ингэдэггүй. Одоо бол Дагвадоржийн эзгүйд хоёр башё авсан Хакүхо түүнийг зогсоож чадах уу гэж бүгд бодож байгаа.
Японоор шингитай гэдэг дээ. Манай хоёр аваргыг ажихад “ги-тай” /бие бялдар, барилдах ур чадвар/ хоёуланд нь адил байна. Харин шин буюу сэтгэл зүйн талаасаа өөр байдаг. Даваажаргал буюу Хакүхо шин талаасаа дутмаг. Гэхдээ түүний үе гэж ирнэ л дээ. Ийм бололцоо хангалттай байна. Асашёорюүг эргэж ирсний дараа сүмогийн тасалбар олдохоо байсан. Түүнийг үнэхээр үгүйлсэн байна. Энэ башёгийн турш сүмогийн ордон үзэгчдээр пиг дүүрэн байх нь гарцаагүй, манайд ч ялгаагүй телевизийн дэлгэцээс холдохгүй дээ. Яг ийм нөхцөлд Асашёорюүгийн барилдаан илүү хурц болдог онцлогтой.
Ш.Д: Гэхдээ бага зэрэг гэмтэлтэй байгаа гэж дуулдсан.
Б.М: Зүүн хөлийн шагай бага зэрэг хавдартай байгаа ч мөсөөр жин тавьсан, нэг их санаа зовохгүй байгаа гэдгээ Асашёорюү хэлсэн байсан. Сая Асасэкирюүтэй 17 барилдаж 15 давсныхаа дараа “Манай дэвжээнийхэн их өнгөтэй хүчтэй болсон байна. Би ч гэсэн тэдэн шиг хариуцлагатай барилдахгүй бол болохгүй” гэж өгүүлсэн байгаа.
Ш.Д: Бид ерөнхийдөө энэ башёг манай хоёр аваргын хэн нэг нь авна гэдэгтээ санаа нийллээ. Харин Асашёорюү сүмогийн хамгийн дээд амжилт болох 32 түрүүг эвдэж чадах болов уу. Одоо 21 түрүү авсан нь бүх үеийн аваргуудын дунд тавдугаарт бичигдэж байгаа шүү дээ.
Б.М: Эвдэх боломж нь илүү байна. Чи бод. Түүнд ч, Хакүход ч нас байна, ур чадвар байна. Нэг жилийн зургаан башёд дор хаяж гурван түрүүг нь аваад таван жил барилдахад л болоод явчихна биз дээ.
Ш.Д: Тийм дээ. Гол нь гэмтэл бэртэл авчихгүй л бол. Түй, түй. Ийм юм холуур байг. Одоо хоёулаа бусад бөхийн талаар ярих уу? Ама маань озэки цол авахад ойрхон ирлээ. Токитэнкү мөн комүсүби болох боломжтой гээд л...
Б.М. Амагаар эхлэх үү. Маш гоё бөх дөө. Сүмогийн мэргэжилтнүүдийн амнаас Ама салахаа болилоо л доо. Одоогийн бөхчүүд дотроос озэки цолд хүрэх хамгийн боломжтой ганц нь Ама гэдэг. Энэ цолны гэрэл түүнд асаастай байгаа.
Ш.Д: Өнгөрсөн барилдаанд 10 давсан. Энэ удаа 11-ээс дээш давах тохиолдолд арслан цолд ойртоно тийм үү?
Б.М: Гурван башё дараалан давсан давааны нийлбэр 33-аас дээш байж цол авна. Гэхдээ чанарыг нь голлон анхаардаг юм. Амагийн хувьд даваа болгон нь чанартай л даа. Өөрөөсөө дээгүүр цолтой, аварга, арслангуудтай маш сайн барилдах хэрнээ доогуур цолтонтой жаахан тиймэрхүү барилддаг тал бий. Өнгөрсөн жилийн тусгай шагналыг бараг л Ама ганцаараа хамчихсан шүү дээ. Хэт гоё, уран барилдах гээд байдаг байсан нь өөрчлөгдөж байгаа. Сүүлийн үед гарцаагүй барьцанд хүрч даацтай мэх хийж байна. Энэ бол озэки цолд ойртож, өөрийн гэсэн тогтсон барилдаанаа олоод авчихлаа гэсэн үг.
Ш.Д: Даанч уран барилдаантай шүү. Хамгийн гол нь Ама гайхалтай сэтгэлийн хаттай бөх гэдэг нь өнгөрсөн жилийн тавдугаар сарын башёгоос харагдсан. Түүгээр үнэндээ бахархаж байсан шүү. Аав нь мөнх бусыг байсан тэр хүнд үед гялалзтал барилдаж цолд хүрсэн. Сэтгэл хөдлөөд үнэндээ уйлсан шүү тэр үед.
Б.М: Пээ! хэлээд юу гэхэв. Ямар гайхамшигтай барилдав. Сүмогийн дүрэм журам хатуу болохоор энд ирж нэг хоноод л буцсан шүү дээ. Өөрөө NHK-гийн сурвалжлагчид “Надаас аавын минь талаар битгий асуугаарай” гэж гуйсан хэдий ч, шагнал авах үед нь сурвалжлагч тэсэлгүй “Аав тань өнгөрсөн гэж сонслоо. Ийм хэцүү үед та биширмээр сэтгэлийн тэвчээр зааж гайхамшигтай барилдсанд талархъя” гээд асуулт тавьж байхад Ама юу гэж хариулсныг үзэгчид санаж байгаа байх. Энэ үед нь би тайлбарлаж чадахаа байгаад хоолой зангирч хажуудах нөхөртөө чи үргэлжлүүлээч гэж гуйн завсарлаж байгаад дуусгасан юм. Ама жаахан жин нэмчихвэл гоё болно доо. Барилдаанд нь ч нөлөөлнө. Ер нь маш суурь сайтай бөх гэж ярьдаг юм билээ.
Ш.Д: Одоо 130 кг болсон байгаа. Урьд нь хүнд жинтэй бөхчүүдтэй тулмагц үсрээд явчихдаг байсан бол одоо сайхан тулж босоод байгааг нь анзаарсан биз дээ.
Б.М: Амагийн барилдаан шал өөр болсон. Түүний даваа болгон гоё л доо. Нөгөө бөх нь давлаа гэхэд илүүрэхсэн нь бараг байдаггүй. Ихэвчлэн манай хүн давж яваад л өөрийнхөө хүчинд, мэхэнд унаж байгаа нь харагддаг.
Ш.Д: Асашёорюү, Хакүхо хоёрын Аматай барилдах барилдаан хамгийн эвгүй болно гэж бодож байгаа.
Б.М: Энэ их сонин болно оо. Асашёорюү гэхэд л сүүлийн хоёр башё дараалан Амад унасан. Ер нь Амагаас хоёр аварга төдийгүй бэргэдэг бөхчүүд олон болж байгаа шүү. Энэ башёд тэр арслан цолд хүрэх алхмаа хийж чадна гэдэгт итгэж байгаа.
Ш.Д: Харин Хүчитбаатар буюу Токитэнкү маань комүсүби болно доо. Маэгишригийн барууны нэгээс босно. Барилдаан нь мөн ч эвгүй дээ.
Б.М: Токитэнкү 50 хувиа хийвэл цол авна. Цаашдаа Сэкиваке заан цолд хүрэх боломж бий. Жаахан хурд дутаад байна. Өнгөрсөн башёд арслангууд түүнд бүгдээрээ өвдөг шороодсон.
Ш.Д: Өнгөрсөн оны яг энэ сарын барилдааны эхний өдөр Асашёорюүтай таарч давсан биз дээ.
Б.М: Ер нь манай бөхчүүд хоорондоо таарахаараа бие биенээсээ их бэргэдэг. Асашёорюү “Миний хувьд Токитэнкүтэй барилдахад их эвгүй байдаг. Юу ч хийж мэдэх нөхөр байгаа юм” гэж хэлсээр гарч ирээд л уначихсан. Энэ удаа ч гэсэн эхний өдрийн барилдаанд Асашёорюү, Хакүхо хоёр Токитэнкү, Дэжима, Котошёогикү нартай таарах байх. Хэн хэн нь эвгүй дээ.
Ш.Д: Тиймээс л эхний хоёр өдрийн барилдаан чухал гэдгийг та дээр хэлсэн. Харин Кисэнасато, Гоэйдо, Котошёогикү, Тоёоношима гээд япончуудын найдвар болох бөхчүүд ямархуу барилдаан хийх бол.
Б.М: Япон бөхчүүдэд түрүүлэх гарц байхгүй. Ойрын таван жилд чадахгүй дээ. Кисэнасато бусдаасаа түрүүж озэки цолд хүрнэ гэж боддог. Котошёогикү, Гоэйдо хоёр ч гайгүй үзэх байх. Тоёоношима явахгүй ээ. Котомицүки гэхэд л нас нь явчихлаа. Түүний хувьд бензин дуусч байгаа бөх. Ядаж байхад нь их аварга буцаад ирлээ. Тэр есдүгээр сард гарсан боломжийг ашиглаж чадаагүйдээ удаан гомдож явах байх аа.
Ш.Д: Европын бөхчүүдээс ОХУ-ын Рохо нэг хэсэг монгол бөхчүүдийг дараад өгнө гэж яриад чимээгүй болчихлоо. Бас Болгарын Котоошюү түрүүлэх нь бүү хэл арслан цолоо хураалгах нь байна ш дээ.
Б.М: Рохо явахгүй ээ. Тэр комүсүби бүр ахилаа гэхэд сэкиваке цолоос хэтрэхгүй. Котоошюү үндсэндээ зодог тайлах хэмжээнд ирлээ. Энэ удаагийн башёд 50 хувиа хийж чадахгүй бол цолыг нь хураана гэдгээ Сүмогийн холбоо мэдэгдсэн. “Озэки цолтой бөх ийм муу барилдаан үзүүлж байхаар цолоо хураалгахаас өмнө зодог тайлсан нь бараг дээр” гэж Китанофужи ояагата хэлсэнтэй санаа нийлдэг. Анх ямар хүчтэй гарч ирлээ. Янзын гоё хөмөрч байсныг санаж байна уу.
Ш.Д: Тэгээд манайхантай гар зөрчих бөх тэгэхээр хэн болж байна аа? Эстонийн аварга эр Баруто юу?
Б.М: Хамгийн аюултай хүн чинь л Барүто. Даанч энэ нөхрийг хурцлаад өгөх бөх дэвжээнд нь алга. Хэрэв зээ тэр “Ажигава” дэвжээнд байсан бол ээ дээ, мөн ч хол явах байлаа. Манай Ама Аминишикиг яаж хурцлав. Тэр яаж өсөв дөө.
Ш.Д: Маш хүнд бэртсэн дээ. Барүтогоос өөр хүн ийм гэмтэл авсны дараа дээд зиндаанд гарч иртэл барилдаж чадах байсан гэдэгт би лав итгэхгүй.
Б.М: Яг үнэн. Одоо ч гэмтэл нь гүйцэд эдгээгүй. Унаж сураагүй хүн юм билээ. Хэрэв цол авчих юм бол дээшээ явчихаж мэдэх нөхөр. Ер нь л эвгүй дээ эвгүй.
Ш.Д: Доод зиндааны бөхчүүдийн барилдааныг тэр болгон хүн мэддэггүй. Тэдний дундаас хэн нь гарч ирэх бол.
Б.М: Дүвчин зааны хүү байна. Түүний барилдаан Амагийнхтай төстэй. Бараг л түүний хэмжээнд гарч ирж чадна. Гол нь жин бага юм.
Ш.Д: За бид хоёрын яриа ингээд үргэлжилбэл дуусахгүй нь бололтой. Дараа дахин үргэлжүүлнэ дээ. Тантай ярилцахад их сонирхолтой байлаа шүү. Их баярлалаа.
Б.М:-Чамд ч гэсэн баярлалаа. Эцэст нь манай зарим хэвлэл сүмогийн талаар үнэн зөв мэдээлж байгаасай гэж хүсмээр байна.

Хакурозан: Би Ама шиг сайн бөх болохыг хүсч байна

Оросын сумоч Хакурозаны нэгэн сайтад өгсөн ярилцлагыг хүргэж байна.

-Та Кюшёо башёгийн талаар юу гэж бодож байна?
-Миний бэртэл эдгээгүй байгаа тул харьцангуй хүнд байлаа. Би бүр сонирхогчдын сумод байхдаа зүүн хөлний өвдгөө гэмтээсэн. Үүнээс хойш зарим нэг асуудлууд гарч ирсэн. Тодорхой хугацаанд би гэмтлээ хөлөө харьцангуй гайгүй болгосон байсан юм. Харин өнгөрсөн жилийн тав дугаар сард бэлтгэлийн үеэр тэгэхэд озэки цолтой байсан Хакухотой барилдаж байгаад өөр гэмтэл авсан. Тэгээд наймдугаар сард хагалгаанд орсон. Харамсалтай нь зүүн хөлний бэртэл бүрэн эдгээгүй тул баруун хөлөнд ачаалал их ирсэн. Ингэснээр баруун хөлний булчин гэмтсэн.

Ер нь сүүлийн хэдэн сар өвдөг, нурууны гэмтлүүдээс болоод сайн бэлтгэл хийж чадаагүй. Бэлтгэл сайн хийгээгүй бол тэмцээний амжилтад муугаар нөлөөлдөг. Сумо бол их мэдрэмж шаардсан спорт. Тачиа хийснээс дараах хэсэг нь цэвэр мэдрэмж, инстинктийн асуудал байдаг. Маэгаширагийн 12-оос босч барилдсан. Ядахнаа хоёрхон долоо хоног бэлтгэл хийчихсэн бол урам зоригоо олоод авчихсан байх байлаа. Гэхдээ би энэ башёд бүх хүчээ дайчилж барилдсан. Харин үзэгчид, эх орныхноо баярлуулж чадаагүйдээ харамсаж байна.
Би үзэгчиддээ сайхан сонирхолтой сайхан барилдаан үзүүлэхийг хүсч байна. Үүнийгээ ирэх оны эхний башёд заавал ч үгүй харуулах болно.

-Та ирэх сарын барилдаанд бэртэл чинь хэр нөлөөлөх бол?
-Миний эрүүл мэнд сайжирч байгаа. Хамгийн гол нь ухаантай барилдах хэрэгтэй. Ямар нэг зүйл өвдвөл өөр аргаар барилдах болно.

-Рохогийн сэтгэл бас ийм байгаа юу?
-Тийм ээ. Энэ башёд Рохо 10 давсан. Гэхдээ бараг ихэнхийг нь хатакикоми мэхээр ялсан. Бид хоёр хоёулаа бэртэлтэй байсан. Харин энэ үеэр олон бөх үнэхээр сайжирсан байна. Одоо хүн болгон л Амаг магтаж байна. Ама техник сайтай, хүчтэй сайн бөх. Одоо бид хоёр ч түүн шиг сайн болох болно. Ер нь бэлтгэл сайн хийх тусам бие хөнгөрөөд ирдэг. Бид бүр өдөрт 100 удаа барилдаж бэлтгэлээ хангадаг байсан үе бий. Дараагийн башёгоос эхлэн бид хоёр маш сайн барилдах болно.

-Токицүке дэвжээнд болсон золгүй явдлын талаар?
-Би энэ талаар сонсоод их гайхсан. Яаж хүүхдийн толгой руу шилээр цохиж чадаж байна аа? Ер нь залуу тамирчдыг ингэж зодож огт болохгүй. Энэ чинь хүүхдүүд шүү дээ. Сумо бол өөр ертөнц шүү дээ. 15-16 настай хүүхдүүдийн хувьд их хэцүү байдаг. Тэдэнд маш их хориг тавьдаг. Аяга таваг угаах, юм худалдан авах гээд гарын доорх бүх л зүйлийг хийлгэдэг. Харин дэлгүүрээс буруу зүйл авсных нь ч юм уу, сургуулиас зугтсаных нь төлөө зодож болохгүй. Манай клубт л гэхэд эхний гурван сарын турш огт бэлтгэл хийдэггүй. Зөвхөн зараалд явдаг. Дараа нь хоорондоо барилддаг. Энэ байдал бүтэн жил гаруй үргэлжилсний дараа л шалгуурууд эхэлдэг.

-Олон сурагч сургуулиас зугтдаг уу? Ямар шалгаанаар зугтдаг юм бол?
-Бараг тал хувь нь. Энэ бол хаалттай ертөнц. Тэдний амьдралыг цаанаас нь зохицуулдаг. Залуу сумочид ахмадуудын хэлсэн бүх д зүйлийг хийдэг. Хаашаа ч явж болохгүй. Гар утастай байж болохгүй. Тоглоом тоглож бүр ч болохгүй. Энэ мэт зүйлсээс хамаарч хүүхдүүд зугтдаг.

-Анх сумод орж байгаа хүүхдүүдийн ихэнх нь ядуу гэр бүлээс гаралтай байдаг гэж сонссон...
-Тийм ээ. Бараг тал хувь нь бага орлоготой гэр бүлээс гаралтай байдаг. Тэдний хувьд амжилтад хүрэх, алдартай болох, өөрийгөө таниулах зорилгоор сумод хөл тавьдаг.

-Ояката залуу сумочдыг бэлдсэнийхээ төлөө мөнгө авдаг уу?
-Тийм ээ. Сумогийн холбооноос ойролцоогоор 1000 ам.доллар авдаг. Гэхдээ секитори зэрэгтэй бөхчүүдээс авдаг.

-Шийтгэлийн талаар ярихгүй юу?
-Маш чанга дүрэм журам байдаг. Хэзээ ч толгой руу цохиж болохгүй. Харин хулсан саваагаар зөвхөн өгзөг рүү л цохиж болно. Шийтгэх хэд хэдэн шалтгаан байдаг. Жишээ нь, бэлтгэлийн үеэр барилдаан гаргахгүй, зүгээр л оронцоглож байвал шийтгэнэ. Ингэж бэлтгэл хийвэл хэзээ ч хүчтэй болохгүй. Бэлтгэлийн үеэр унтсан бол 500 удаа суниах, 3-4 мянган удаа босч суулгах зэрэг шийтгэл оноодог. Гэхдээ бүр босч чадахаа байтал нь шийтгэдэггүй. Миний бодлоор хамгийн хүнд шийтгэл нь долоо хоногийн турш түгжигдэх. Би ганцхан удаа сурагчаа модоор өгзөг, нуруу руу нь зодож байсныг харсан. Тэр мөнгө хулгайлсан хэргээр ингэж шийтгүүлсэн юм. Ийм төрлийн буруу зүйл хийсэн хүмүүст их хүнд шийтгэл оноодог.

-Оякатагаас өөр хүн шийтгэл оноох эрхтэй юу?
-Хэдийгээр сэкитори болоогүй ч 10-15 жилийн турш сумогоор хичээллэсэн ахмад сурагчдаас бүрдсэн тийм эрх бүхий хүмүүс байдаг. Түүнчлэн ариун цэвэр, эмх замбарааг хариуцсан сурагчид бий. Гэхдээ тэд сурагчид шийтгэл оноохоосоо өмнө заавал сэкитори цолтой бөхд учир явдлыг тайлбарлах үүрэгтэй.

-Таны хувьд анх сумод ороод ийм зүйлтэй учирч байв уу?
-Шийтгүүлээд босч суух дасгал анх хийсний дараа хөл мод шиг хөдөлгөөнгүй болчихдог байсан. Намайг зодолдуулж, суниалгах зэргээр шийтгэж байсан. Энэ үед миний толгойд намайг гадаадын хүн болохоор ингэж байна гэсэн бодол орж ирдэг байсан. Гэхдээ ийм шийтгэлүүд нь зөвхөн намайг л хүчтэй болгох гэсэн зорилготой байдаг гэдгийг ойлгосон юм.

Ярилцлага өгсөнд баярлалаа.

Yokozuna Asashoryu real 横綱・朝青龍の素顔

2004/05/30 放送

Erika loves Asasyouryu!

Erika loves Asasyouryu!
エリカは朝青龍が大好き！

Ахлах сургуулийн сурагч Асашёорюү Давгадорж

１９９８年インターハイ出場時、坊主頭の朝青龍関Dolgorsuren Dagvadorj（この時１７歳）＋新弟子検査時の映像。
この時のインターハイで、ドルジは準決勝で今の普天王関に敗れ３位。普天王関は２位、 優勝は2007九州場所新十両の磋牙司関（磯部）。

Кёкүтэнзан- Ханьтайгаа учирсандаа их баярлаж явдаг

Монголын сумочид Японд анх ирж байсан тэр үеээс хойш нэгэнт 15 жил өнгөрөн оджээ. Оошима ояката 18 настай 6 хүүхэд дагуулан Токиогийн нисэх онгоцны буудалд бууж байсан тэр мөч Монголын сумогийн түүхийн эхлэл байлаа. Анхны алтан хараацай нараас маань 3 нь нутаг буцаж, нэг нь зодог тайлан, одоо Кёкүтэнхо, Кёкүтэнзан хоёр үлдээд байгаа билээ. Хэрэв тэд маань амжилттай сайн барилдаагүй бол өдийд Японд монгол сумоч байхгүй ч байж мэдэх байсан. Тэднийхээ ач гавьяагаар одоо хоёр их аваргаар манлайлуулсан Монголын хөвгүүд мэргэжлийн сумог эзэгнээд байна. Энэ удаад бид сумо сонирхогчдоо манай сумогийн анхдагчдын нэг Кёкүтэнзан хэмээх Б.Энхбаттай уулзуулж байна.

- Сайн байна уу? Таныг Хэнтий аймгийн уугуул гэж мэднэ. Багадаа нилээд хөдөлгөөнтэй, ямар ч спортоор эвсэлтэй хүүхэд байсан гэж сонссон юм байна.

- Би 1973 оны 8 сарын 4-нд Хэнтий аймгийн Өндөр хаанд төрсөн. Ах дүү 5 уулаа, би айлын том. Спортод л их дуртай байлаа. 1-4 ангидаа хичээлдээ их сайн байсан юм. Өдөр болгон номын санд суудаг, өвлийн өвгөн ааваас ч бэлэг авж явлаа. Харин 4-р ангиасаа сагс, гар бөмбөг, бөх гээд хичээлээ хийхээ байсан. Харин зургийн хичээлд бол их дуртай, зурахдаа өөрийгөө гайгүй гэж боддог.. 4-8 р ангид ангийн дарга байсан. Сайн сурагч болохоор биш л дээ, том биетэй болохоор хүүхдүүд үгэнд нь орно гэж бодоод тавьсан юм шиг байгаа юм.

- Хэдэн настайгаасаа бөхөөр хичээллэж эхэлсэн бэ?

- 15 настайгаасаа. Хэнтий аймгийн 8 жилийн дунд сургуулийн физикийн багш Бямбаа гээд бөхөд их дуртай хүн байлаа. Бямбаа багш маань намайг чөлөөт бөх барилдуулж эхэлсэн. Бас Мөнхбаатар гээд багын найз маань их нөлөө үзүүлсэн. Мөнхбаатар чөлөөтөө дагнасан бол сайн тамирчин болох байсан хүн дээ. Би 1990 оны Дарханд болсон чөлөөтийн УАШТ –ий 74 кг д барилдаад мөнгөн медаль авч байсан. Бямбаа багш маань бид хоёрыг Хөдөлмөр нийгэмлэгт Намшир багшид шавь оруулж өгсөн юм. Намшир багштай найз байсан юм билээ. Бид хоёрыг ямар ч байсан хоолны захад хүргэе, бас нутгаасаа ч бөх гаргая гэсэн багший маань алсын санаа байсан байх л даа. 1991 оны 8 сарын 1-д Улаанбаатарт ирж, Хөдөлмөр клубийн тамирчин болсон. Тэр үед Хөдөлмөрт Асасэкирюгийн аав Бадарч гуай байсан. Даанч би хагас жил болоод л Япон яваад өгсөн дөө.

- Сумо бөхийн сонгон шалгаруулалт болж байгааг яаж мэдсэн бэ?

- Телевизээр анх мэдсэн. Үндэсний бөхийн холбооныхон тэр үеийн Анагаахын дээдийн зааланд 160 орчим хүүхэд цуглуулаад, үндэсний бөх барилдуулж сумод шалгалт авж байсан. Би тэнцэнэ гэж бодоогүй байсныг хэлэх үү, тэнцэхгүй бол онигоо гээд хэнд ч, ээж аавдаа ч хэлэлгүй яваад очсон. Тэгсэн чинь тэнцдэг байгаа. 7 хоногийн дотор л амьдрал огт өөр болчиж байгаа юм. Хөдөлмөр нийгэмлэгийн нэрэмжит олон улсын тэмцээнд орох гээд жин хасаад явж байсан хүн 7 хоногийн дараа л Япон явах, сумо барилдах болчихсон байлаа. Намшир багш маань их эсэргүүцсэн. Элбэг бид хоёр хамт очиж шалгалт өгч байсан юм. Тэгсэн үндэсний бөхийн холбооныхон Элбэгийг үндэсний бөхөд хэрэгтэй хүү, Монголдоо үлд гээд буцаачихаж билээ. Шалгалтад тэнцсэн хүүхдүүдийг ээж ааваа авчир гэлээ, хотод оыл дотны хүн байхгүй би бөхийн холбооны Үнэнбат ахыг хамаатаны ах гээд худлаа яриад дагуулж очиж байлаа. Улаанбаатар ресторанд сумогийн шалгаруулалтад тэнцсэн бид үндэсний бөхийн холбооныхон болон бусад холбогдох байгууллага хүмүүстэй хүлээн авалтан орсон дуусангуут нь л би Төв шуудан гүйгээд аавдаа утсаар хэлсэн. Аав эхлээд итгэж өгдөггүй, юун Япон, юун сумо , чи наад бэлтгэлээ сайн хийж байгаа биз гээд л байдаг юм. Нилээд удаан тайлбарласны эцэст нэг юм үнэмшээд хэд хоногийн дараа манай хамаатнууд бөөнөөрөө намайг үдэж өгөхөөр Улаанбаатарт орж ирж байлаа. Ояката мөнгө төгрөг, хувцас хунар юу ч хэрэггүй гэж хэлсэн ч зах гараад л тэр үедээ жинхэнэ моод болж байсан жинс, цамц, пүүз надад авж өгж байсан юм. Яг үнэндээ Аав надад юм хум бэлтгэж гэж банкнаас мөнгө зээлж байсан юм байна лээ.

- Яагаад ер нь сумо бөх больё гэж шийдсэн хэрэг вэ?

- 1992 он гэхээр картны барааны үе байлаа. Амьдрал хэцүү байсан. Сумо барилдаж мөнгө ольё гэхээсээ илүү нэг нь ч гэсэн гадаад явж, аав ээжийхээ амьдралыг хөнгөлье гэсэн бодол хүчтэй байлаа. Чөлөөт бөх барилдаад амьдралаа аваад явах бололцоо байхгүй байсан. Тэгээд ч ояката анх 3 жилийн гэрээтэй гэж хэлж байсан болохоор 3 жил барилдчаад л буцаад ирэх юм бодож байлаа. Капиталист социалист өөр нийгмийг хэлэх үү, ояката тэгэж хэлэхээс өөр арга байхгүй байсан байж болох юм. Нэг ёсны хууртагжиж байгаа юм. Оошима багш та нар хичээж зүтгэвэл мөнгө төгрөг, нэр хүнд бүх юм орж ирнэ, та нар бол чадна гэж ятгаж бидэнд өөртөө итгэх итгэлийг бага ч болов төрүүлж дагуулж ирсөн дээ. Ингээд л Японд 6-уулаа ирсэн . Би өөрийгөө нэг бодлын азтай хүн гэж боддог. Хүнд гурван том шанс байдаг гэж ярьдаг. Энэ бол нэг нь байсан гэж би итгэдэг. Япон яваад миний амьдрал огт өөр болсон. Ялангуяа сумод орьё гэж өөрөө шийдсэндээ баяртай явдаг. Одоо би дүү нартаа ах нь 18 нас хүрсэнээсээ хойш аав ээжээсээ ганц ч төгрөг авч байгаагүй, санааг нь ч зовоож байгаагүй юм шүү гэж бардам хэлдэг.

- Анх Японд ирэхэд мэдээж хүнд хэцүү юм их л тохиолдоо биз дээ? Мөн гайхаж цочирдсон зүйл?

- Хөдөөнөөс хот гоё гээд л анх ирж байгаа хүнтэй л адилхан байлаа. Халаасандаа 10 ногоонтой гэж байгаа. Тэр үед Японд Монголоос элчингийхэн тэгээд цөөхөн хэдэн оюутан л байдаг байлаа. Социализмаас капитализмд ирсэн гэхээсээ илүү картны барааны газраас гэнэт тансаг баян газар ирээд цочирдож байсан. Хоол ундны цайны газар ороход тухайн үед монголд ховор нөгөөх элсэн чихэр зүгээр л ширээн дээр тавьчихсан байлаа элсэн чихэр энэ тэрийг аваад харьчмаар санагддаг байсан гээд бод доо. Монголын тухай мэдэх хүн ч гэж байхгүй. Монгол хаана байдаг юм гээд л асууна, би ч Хятадын дээд , Оросын доод талд гээд л хариулдаг байсан. Чингис хаан гэж мэдэх хүн заримдаа тааралдана. Хурдны замаар давхиж явахдаа яагаад голгүй газар гүүр байнаа гээд л гайхаад байдаг байсан. Хоол унд түүхий загас гарж ирээд дасахад хэцүү гэж. Би чинь Улаанбаатарт хагас жил л болсон болохоос жинхэнэ хөдөөний хүн байсныг хэлэх үү, сайхан айраг ууж, боодог идээд, өргөн уудам тал газар морь унаад давхимаар санагддаг байсан шүү. Нэг шөнө унтаж байсан юм түжигнээд л ,байшин дайваад байдаг юм. Би нэг хүн л шал дэвслээд гүйгээд байна даа гэж бодож байсан чинь харин газар хөдөлж байсан юм билээ. Тэгэж анх газар хөдлөхийг мэдэрч билээ. Монголд болсон сонгон шалгаруулалтын үед сумо бөхийн бичлэг үзүүлсэн гэсэн, би хоцроод үзэж чадаагүй юм. Тийм болохоор сумогийн талаар бүр ямар ч ойлголт байгаагүй. Орой нь нэг шланг шиг урт юм өгөөд би дэр гэж бодож байсан харин хамгийн гол зүйл маваши маань байдаг байгаа. Сумо их хэцүү, зарим хүмүүс их амар юм боддог тэгвэл үгүй юм. Хэр баргийн хүн даваж туулах эд биш. Цэрэг шиг л эрчүүдийн ертөнц. Энд хүчгүй нь хүчтэний өмнө буруутай. Манай дэвжээний дэмжигчдийн нийгэмлэгийхэн их сайн хүмүүс. Тэгээд ояката маань, зодог тайлсан Кёкүдозан нар байсан тулдаа тэсэж, тэвчиж байсан гэж бодож явдаг.

- Энэ үед манайхан зугтаагаад элчиндээ очсон. Та ганцаар үлдсэн. Хэрэв та тэр үед хамтдаа зугтсан бол өдийд сумод нэг ч монгол байхгүй байж болох байсан. Энэ утгаараа таныг Монголын сумогийн загалмайлсан эцэг , баатар ч гэж хэлж болох юм гэж би бодож явдаг. Ингэхэд яагаад зугтаагүй юм бэ?

- Би баатар мундаг болохоороо зугтаагүй хэрэг биш л дээ. Мэдээж хэцүү хүнд байсан. Зодуулж нүдүүлж, хөл гар маань хугарж байлаа. 40 градус хүртэл халуураад ухаан санаа орж гарж байсан ч гуйваад л барилдаад явж байлаа. Яагаад зугтаагүй вэ гэвэл ээж аавы маань сургасан хүмүүжил, эхэлсэн юмаа эцэст нь хүртэл шантралгүй дуусга гэсэн сургаалын ачаар л зугтаагүй хэрэг. Бас нэг юм бол сумо гэж тийм муухай юм биш юм гэж ойлгоод эхэлсэн байлаа. Алсын алсад нэг юм гялалзаж байгаа нь харагдаад байсан. Гүрийгээд зүтгээд байвал тэр гэрлэнд хүрнэ ,ямар нэг сайн сайхан юм байгаа гэж итгэж өөртөө хэлж байлаа. Японд битгий хэл би нутгаасаа Улаанбаатарт ирээд ч их юм үзэж зовж явсан. Идэх хоолоо олох гээд гүйж байлаа, тэгвэл энд ядаж идэх юм нь бэлэн байна ,ингээд нэг эд нарт зодуулж нүдүүлээд дуусахгүй заавал нэг юм олж, мэдэж, авж байж харьна гэж бодож байсан юм. Монгол хүний хор шар гэж байна даа. Бид нар ирээд оошима дэвжээ их өөр болсон юм. Сэтгүүлчдийн анхаарлыг монгол бөхчүүд татаж байлаа. Тийм болохоор хал цэргүүд маань их дургүй. Юм л бол күсо монгорү, муусайн монголчууд гээд л загнадаг, хоорондоо наадуул чинь удахгүй зугтана, дэглээд бай л гэж ярьдаг байлаа. Энийг нь сонсохоор улам шар хөдлөдөг байсан. Би адилхан 18 тай ч гэрээсээ гараад Улаанбаатарт хагас жил болоод бас амьдрал үзсэн гэхүү, бусад маань дөнгөж гэрээсээ гараад л Японд ирж байсан болохоор надаас илүү хэцүү байсан байх.

- Ийм хэцүү үед яаж өөрийгөө зоригжуулж, тэсэж тэвчиж явав даа?

- Гэрийнхнийхээ зургыг хараад л ,аав ээж, дүү нараа дурсаад л суудаг байсан. Ээжийхээ захиаг уншаад л уйлдаг байлаа. Ээж маань яриа хөөрөө цөөнтэй хүн. Захиан дээр л хамаг юмаа бичдэг. Би хичнээн нас ахьсан ч ээжийхээ хувьд бол хэзээд ч хүүхдээрээ. Ээж маань архи дарс ууж болохгүй, за яахав найз нөхөдтэйгээ уулаа гэхэд миний хүү пиво л ууж байгаарай, хүний дор битгий ороорой, эвтэй яваарай, усыг нь уусан бол ёсыг нь дагадаг юм шүү хүү минь гээд л бичдэг юм. Ээж аав маань намайг эрхлүүлж, тансаглуулж өсгөсөн бол би өдийд сумо барилдаж байхгүй байсан. Тэдний маань сургаал, олгосон хүмүүжил хатуужил надад их тус хэрэг болсон гэж бодож явдаг.

- Анхны барилдаанаа санаж байна уу?

- Одоо болтол санаж байгаа. Би гараа дохёнд хүргээд ухасхийтэл өрсөлдөгч маань хальтраад уначихаж билээ. Юу болов, би ялсан уу гээд л их гайхаж байсан юм даг. 3 сард бид нар анх маэзүмо барилдаад 5 сараас жонокүчид барилдаж эхэлсэн. 60000 иэн аваад л бүгдээрээ гэрлүүгээ зуу зуун ногоон явуулж байлаа. Би шинэ бөхийн эрүүл мэндийн үзлэгт жин хүрдэггүй, жингээ нэмэх гээд баахан ус уучихсан чинь шээх гээд болж өгдөггүй, ёстой л нөгөөхөө гараараа атгаж базаж байгаад давсан юм. Дараа нь зураг харсан чинь нээрээ доодохоо хамаг хүчээрээ базаж байгаа зураг гарсан байна билээ.

- Таныг Японы иргэн боллоо гээд Монголд нилээд шуугисан?

- Тэр үед Монголоос олон хүүхэд сумо болохоор ирж, би сумогийн талаар хичээл заадаг байлаа. Хакүхо Амагаас эхлээд л би бүгдэд нь а-гаас нь эхлээд зааж байсан. Сумогийн холбоонд ер нь Кёкүтэнзаныг холбоондоо ажиллуулья гэсэн яриа ч гарж, би ч сумод дуртай, сонирхолтой тул ажиллах бодолтой байсан. Харин сумогийн холбоонд заавал Японы иргэн л байх дүрэмтэй тул иргэншлээ солихоос өөр аргагүй болсон доо. Монголд сонин хэвлэлээр намайг япон хүнтэй гэрлэж байгаа болохоор япон боллоо хэмээн бичиж байсан . Үгүй юм. Үнэндээ Кёкүтэнхо ч японы иргэн болсон хойноо хүнтэй суусан болохоос японтой суугаад японы иргэн болсон юм байхгүй. Миний хувьд бол ээж ааваасаа асууж зөвшөөрөл авсан. Аав маань чи өөрөө шийдээд сумо болж, гадаад явсан ,одоо өөрөө шийд , аль ч улсын иргэн бай чи миний хүүхэд хэвээрээ, иргэншил гэдэг зүгээр нэг бичиг цаас бүртгэлийн л асуудал гэж хэлсэн. Тэр үед их баярласан. Би хэзээ ч хаана ч Монгол шүү дээ.

- Монгол хэр их явж байна?

- Боломж олдвол л явах дуртай. Япон шиг тансаг бэлэн газар байгаад байвал хүн анх зүтгэж хичээж байсан залуу үеийхээ юмыг мартдаг. Өөрийгөө мартахгүйн тулд, би чинь Хэнтий аймгийхаа жинхэнэ хөдөөний хүн шүү дээ гэж өөртөө дахин дахин сануулахын тулд би Монголдоо байнга харьдаг. Нутагтаа хариад ирэхээр улам ухаан суусан юм шиг санагдаж, дахиад хичээе зүтгэе гэсэн бодолтой болдог.

- Анхны гурвын хоёр нь сэкитори болж, цол авсан. Энэ үед юу бодож байв?

- Мэдээж би ч гэсэн цолтой болохсон гээд л зүтгэж байсан. Атаархмаар харагдах үе байлгүй яахав. Хүн болсон хойно. Гэхдээ болдоггүй юм гэдэг хичнээн зүтгээд болдоггүй л юм байна. Эхнээсээ эцсээ хүртэл явна гэж би анх Японд ирж байхдаа бодож байсан, тэгэж ч явсан. Надад одоо харамсах юм байхгүй. 34 хүртэлээ барилдлаа. Олон сайхан дүү нартай боллоо. Сэтгэл хангалуун байгаа. Монголын сумогийн анхны нэг нь болсондоо баярлаж явдаг. Дүү нарыхаа замыг нээлцэж өгсөндөө баяртай байдаг. Хамгийн гол нь би замын голд шантраагүйдээ өөртөө баярладаг. Голд нь больчоод дараа нь би яваад байсан бол дээд зиндаанд гарах байсан юм биш байгаа гэсэн эргэлзэл энэ тэр байвал харуусалтай гэсэн үг. Би бол хичээсэн зүтгэсэн тэгээд болоогүй юм болоогүй, тийм болохоор дараа харамсах энэ тэр гэсэн юм байхгүй. Бид 3- уулаа байсан. Нэгнийхээ чадах юмыг нөгөө нь чадахгүй, Нэг нэгнээсээ зөвлөгөө дэмжлэг авж байж бид 3 өдий хүртэл ирсэн. Бид гуравт Японы шоронд орсон монгол залуугаас захиа ирж байлаа. Та нарыхаа барилдааныг хараад би хүний нутгийн шоронд сэтгэлээр уналгүй зүтгэнэ шүү, хэзээ нэг цагт нутагтаа харих юм шүү гэсэн хүч чадал олж авдаг, та нартаа баярлалаа гэж бичсэн байсан. Энийг уншаад бид нар ч гэсэн улам илүү хичээнэ дээ гэсэн бодолтой болж байгаа юм.

- Манай сумочид танд зориулж дуу зохиосон гэж сонссон юм байна.

- Гурав дөрвөн дуу байдаг. Яахав миний амьдралыг дуулж шүлэглэж өгсөн. Одоо барилдаж байгаа бөхчүүд дотор миний хичээл заагаагүй бөх бараг байхгүй. Хоёр их аваргыг анх ирж байхад нь би анхан шатны юм зааж байлаа. Дүү нар маань Энхбат ах аа гээд л хүрээд ирдэг, би ч өөрийн туулсан амьдрал туршлагаасаа тэг ингэ гээд л зөвлөгөө өгдөг. Зөвхөн сумо ч биш хувийн амьдралаа, элдэв нууцаа яриад ирдэгт нь ,надад итгэдэгт нь би баярлаж явдаг. Одоо бид мэргэжлийн сумод гучин хэдүүлээ байна. Сумо бол жирийн нэг спорт биш. Хүнд хатуу. Монголын гучин хэдэн сайхан залуус энд зовж зүтгэж, баярлаж гомдож, уйлж инээж, хамаг чадлаараа гүрийж яваа гэдгийг манайхан ойлгоосой.

- Гэмтэл бэртэл олон байсан тул Кёкүтэнзан дэвшиж чадаагүй гэсэн яриа байдаг.

- Гэмтэхийн хувьд бол рекорд тогтоохоор болсон. За гайхуулмаар юм биш л дээ. Анх 1997 онд хөлөө хугалж байсан. Дараа нь тохой мултраад аппарат хийлгэсэн. Хүзүү цуурж, чих ханзарж байсан.

- Чих ханзарна гэж юу гэсэн үг вэ?

- Чих салаад жоохон арьсан дээр тогтоод унжчихдаг юм байна лээ. Гялс эмнэлэг яваад оёуулж байгаа юм. Гэхдээ миний хамгийн гайхсан гэмтэл бол нүд. Нүдэнд чичихээр хуруу талаа хүртэл орчдог юм байна лээ. Барилдаж байгаад цүппаридуулсан чинь нөгөөх чинь нүдрүү чичээд хуруу нь орчихдог байгаа. Бараг нүд бүлтрээд гарах шахсан. За за энэ гэмтэл ч яахав. Хүн барилдаж ,бэлтгэл хийж байж л гэмтдэг. Зүв зүгээр суугаад байвал хэн ч гэмтэхгүй.

- Танд мэргэжлийн гольфоос урилга ирж байсан гэсэн.

- Би 3 настайгаасаа морь унаж өссөн, ямар ч спортод дуртай, хөдөлгөөнтэй. Хөдөөнийх болохоор багаасаа байгаль дэлхийдээ ойр өссөн. 20 настайдаа анх гольф тоголж үзсэн. Үнэхээр сайхан, гол нь тоглохдоо биш. Хэдий хиймэл ч гэсэн сайхан байгаль дунд алхаад л явахад Монгол санаанд ороод сайхан байдаг байлаа. Дараа нь тоглоод сурахаар гольфны амтанд орж ирсэн. Намайг сумогоос илүү гольфонд авьяастай гэдэг юм. Нэг өдөр мэргэжлийхэнтэй тоглоод би ялсан юм. Тэгсэн чинь Японы мэргэжлийн гольфийн хүмүүс намайг уриад ,оякатад очоод энэ залуугаа өгчих гэж хэлдэг юм. Тэр үед Кёкүшюзан дөнгөж жүрод орж байсан үе. Багш маань мэдээж Монгол яваад бас зовж байж олж ирсэн шавиа гольфод өгчинө гэж байхгүй л дээ. Одоо ч гэсэн оройтоогүй больё гэвэл мэргэжлийн гольфод орж болох л юм. Гольф их сайхан соёлтой спорт. Найз нөхөд ихтэй болдог, хүмүүстэй танилцана.

- Сумо болоод харамсах юм байхгүй гэж ярьлаа. Тэгвэл сумо барилдаад хамгийн баяртай зүйл юу вэ?

- 16 жил барилдлаа, үнэхээр харамсах юм байхгүй. Төр засгаасаа Алтан гадас одонгооор шагнууллаа. Өчүүхэн хөдөлмөрийг минь үнэлсэнд их баярлаж байдаг. Сумод ороод Японы бараг бүх мужаар , гадаад олон орноор явж үзлээ. Олон хүнтэй танилцлаа, уулзлаа. Энэ бол маш том олз юм. Японы хамгийн том их сургуульд орсон хүнээс илүү олон юм үзэж, их юм сурлаа гэвэл буруу болчихгүй байгаа даа. Хамгийн том олз гэж хэлж болохоор юм бол хүнтэй харьцаж сурсан явдал. Баян ядуу хэн ч байсан харьцаад ярьж сууж чадна. Эхний 5 жил удаан хэцүү байсан ч одоо бодоход нүд ирмэх зуур л өнгөрж дээ. Хэрвээ би сумо барилдаж байгаагүй бол амьдралын ханьтайгаа учрахгүй байсан. Ханьтай болсондоо, олон сайхан найз дүү нартай болсондоо баяртай явдаг.

- Та саяхан хуримаа хийсэн. Гэр бүлийн хүнээ танилцуулаач.

- Манай гэргийг Х.Од гэдэг. Ханьтай болсондоо би хамгийн их баярладаг. Хайр сэтгэл, хань гэж байхгүй бол амьдрал утгагүй. Намайг ийм сайн ойлгож мэдэрж чаддаг энэ хүнтэй би учирж , уулзсан маань сумо бөхийн ач тус юм. Германд амьдардаг монгол бүсгүйтэй Японд уулзаж дотносоно гэдэг хувь заяа гэж би боддог. Зовсоны эцэст жаргадаг гэдэг. Би зовоод л байдаг байсан. Сүүлд нь хувь заяа надад ийм том бэлэг өгнө гэдэг үнэхээр үгээр илэрхийлэхийн аргагүй сайхан байна. Мэргэжлийн сумогийн хоёр их аваргыг анх сумод хөл тавьж байхад нь зааж тусалж, одоо болтол дотно харьцаатай явдагтаа баярладаг. Нэгэн үед амьдарж байгаадаа бахархдаг. Анхны гурваас нэг маань зодог тайллаа. Би ч гэсэн удахгүй зодог тайлна. Хүн нэг л амьдарна. Бүгдийг нойлоос нь эхлээд үзмээр байгаа. Энэ бол миний хоёр дахь шинэ амьдрал юм. Одоо би Монгол Японоос өөр газар амьдарж үзмээр байна. Шинэ хэл сурж, олон юм хиймээр байна. Урьд өмнө үзээгүй зүйл хийж өөрийгөө дахин дахин сорьж үзмээр байна. Энэ ганц амьдралаа ханийхаа төлөө, үр хүүхдийхээ төлөө зориулна.

- Сүүлийн үед Асашёрю аваргын талаар Японы хэвлэл мэдээллээр их гарж байна.

- Аварга дүрэм зөрчсөн байж болно. Гэхдээ арай хэтэрхий хүнд шийтгэл болсон. Ойр дотно байдгийн хувьд хэлэхэд за жишээ нь бид нар зугаалаад явж байтал нэг хүн бие нь муудаад унасан байлаа гэхэд хамгийн түрүүн гүйж очиж туслах хүн бол Дагваа юм. Дохён дээрх хатуу ширүүн Дагваа жирийн амьдрал дээрх Дагваа хоёр огт өөр гэдгийг хүмүүс мэдэхгүй байж болох. Хүн алж хүрээ талчаагүй цагт би хэзээ ч аваргыхаа талд. Дүү бөхчүүд маань ч гэсэн нэг тогооноос хоол идэж, хамтдаа хөлсөө урсгаж байсных би хэзээ ч өмгөөлж дэмжиж явах болно.

- Баярлалаа. Амьдралд чинь аз жаргал хүсэн ерөөе.

Мандах нарт тэнгэрийн уул Кёкүтэнзаны хоёр дахь амьдрал удахгүй эхлэнэ. Тэрээр хаана юу ч хийлээ гэсэн сумо бөхөөс олсон хатуужил чадал нь хэрэг болох нь мэдээж.
мэдээллийн эх сурвалж

Мэргэжлийн сумогийн шуугиан дуулиан

Асашёорюү Давгадорж сонин дуулиан

Би хүүгээ богинохон хугацаанд өндөр амжилт гаргасан болохоор богино настай юм биш байгаа гэж айдаг, одоо сайн эмчлүүлж авна аа

Их аваргын ээж Д.Пүрэвбадам:

-Хэдийд авсан бэртэл вэ. Энд эмчлүүлсэн үү?
-Нуруундаа ясны гэмтэлтэй гэдгийг нь Японд тоггоочихсон юм. Түүнээс биш, бэртэлтэй гэж худлаа ярьж энд ирээгүй. Урьд нь гараа гэмтээчихээд Хужиртын шавар тавьж эмчлүүлээд зүгээр болоод явсан. Сая бол эмчлэх зай ч өгөлгүй, Хархорин ч явж чадалгүй, гурав хоноод л дуудагдаад буцсан даа. Бидэнтэй ч тухтай уулгаж чадаагүй. Хүүхдүүдтэй хөл бөмбөгийн нөхөрсөг тоглолт хийчихээд маргааш нь Тэрэлж рүү найзуудтайгаа салхинд гарсан. Тэгзэд гэнэт над руу утасдаад “Намайг Сүмогийн холбооноос дуудлаа. Би явах гээд нисэх дээр байна” гэж хэлээд яваад өгсөн. Уул нь бид Өвөрхангайн Хужиртын рашаанд эмчлүүлэхээр явахдаа наадам үзнэ гэж бодож байсан юм.

-Сүмогийн холбооны дүрэм гэдэг хатуу зүйл. Хоёр башё барилдахгүй байхаар зэрэг цол нь буурах болов уу?
-Сүмогийн холбоо олон жил дагаж мөрдөж ирсэн хатуу дүрэмтэй. Түүнийгээ маш сайн биелүүлдэг нь харагдаж байна. Тэдний хууль дүрмээ чанд сахиж байгааг Монголд ч авч хэрэгжүүлэх хэрэгтэй. Зөрчсөн нь үнэн л бол янз бүрийн хэл ам хийх шаардлагагүй. Тэгээд ч маш хурдан хугацаанд асуудлыг шийддэг болсон. Манайхан шиг удаж сунжруулж завааруулахгүй. “Би яах ч аргагүй юм хийчихсэн юм чинь” гээд өөрөө санаа зовсон шинжгүй утасдаж байсан. Аварга цолыг авсан хүнд зиндаа буурна, цол хураалгана гэж байхгүй. Аль эсвэл бүр чөлөөлчихдөг. Чөлөөлж байсан жишээ 1965 онд гарч байсныг сонссон.

-Танай гэр бүлийнхэн энэ тал дээр ямар бодолтой байна. Хоёр башё барилдахгүй байна гэдэг тийм богино хугацаа биш шүү дээ?
-21 удаа түрүүлчихсэн хүн хоёр башё сайхан амраг л дээ. Цаана нь Монголын аварга, олон сайхан залуучууд байна. Бидэнд лав санаа зовох юм ердөө алга. Харин энэ өнжиж байгаа хугацаанд нь М.Даваажаргал түрүүлж тоогоо өсгөчих хэрэгтэй. Нутгийнхаа ахтай цуг барилдаж манлайлж байгаа Хакүхог Монголын ард түмэн түрүүлнэ гэдэгт итгэж байна. Энэ итгэлийг нь ч алдахгүй байлгүй. Дооёо, Сумъяа эд ерөөсөө тоохгүй. Харин ч “Хоёр cap жаахан амраг. Дүрмээ зөрчсөн бол шийтгэлээ хүлээх ёстой” гэж байна лээ.

-Хоёр башёгийн дараа амжилтаа ахиулаад явахад нас залуу, боломж ч их байна даа?
-Монгол эр хүний хүч тэнхээ, бяр чадал дөч хүртэл бараг харьдаггүй. Дөч гарсан эр, дөрвөө дарсан ат гэж ярьдаг шүү дээ, монголчууд. Сүмо бөх эрт харьдаг бол 35 нас гэдэг монгол эрчүүдийн бяр тэнхээний оргил үе шүү дээ. Сүмогийн холбооны шударга шийдвэр, дүрэм журмыг бид их хүндэтгэж байгаа. Тэд хүний алдааг өөрт нь ухааруулж өгч чадаж байна. Би хүүгээ богино хугацаанд өндөр амжилт гаргасан болохоор богинохон настай ч юм бил үү гэж айдаг. Тиймээс хэдэн cap эмчилгээ хийлгээд хүний хэл амаас жаахан ч болов ангижрах болсонд баярлаж байна гэх нь ч юу юм. Хэсэгтээ сэтгэл амарч байна. 2008 оны нэг сараас эхлээд шинэ амжилтуудынх нь эрин үе эхлэх байх. Япон орон миний хүүг өнөөдөр өдий зэрэгтэй явуулж Монгол улсыг нэрд гаргаж байна. Харин манайхан япончуудад буруу өгч болохгүй.

-Дагваа аварга хоёр башё барилдахгүйдээ харамсаж байгаа байх даа? Ойрд эргэж ирэх үү?
-Хүүгийнхээ сэтгэл дотор орж үзээгүй болохоор мэдэхгүй юм даа. Дотроо мэдээж, сайнгүй л байгаа. Усыг нь уувал, ёсыг нь дагах хэрэгтэй гэдгийг өөрөө сайн ухамсарласан хүн. Сүмогийн дэвжээн дээр хорь гаруй түрүүлээд ирэхээр алдар цол нь хүнддэж байж болох юм.

-Багшийг нь бас шийтгэсэн гэсэн үү. Хэдэн сарын цалинг нь 30 хувиар торгосон юм бэ? Ер нь сард хэдэн төгрегийн цалин авдаг юм бол?
-Багшийг нь яаж шийтгэснийг мэдэхгүй. Өөрийнх нь цалинг дөрвөн сарын турш гучин хувиар торгосон юм билээ. Сард хэдэн төгрөг авдаг, хэдэн төгрөгөөр торгуулж байгааг нь мэдэхгүй. Тэд чинь барагтай бол хүнд хэлдэггүй юм гэсэн.

Их аварга Д.Дагвадорж: Хоёр башё дарааллан түрүүгээ алдсан сэтгэл санаа жаахан тиймхэн явлаа

Монгол сумочид анх удаа бүх зиндаанд барилдсанаас эхлэсэн энэ удаагийн башёгийн сонин хачин өнөөдөр ч яригдсаар. Тавдугаар сард шинэ аварга төрсөн бол энэ сард шинэ арслан гарлаа. 31 настайдаа арслан болж байсан хүн байхгүй тул Котомицуки хамгийн өндөр настайдаа арслан болсон бөх болж байна. Эрүү, гараа хугалж, зодог тайлахдаа тулж байсан түүнийг ийнхүү арслан болсонд Япончууд үнэхээр баяртай байгаа гэсэн. Харин шинэ аварга Хакухо дөрөв унаж, гурав дараалан түрүүлнэ гэсэн мөрөөдлөө орхиход хүрсэн. Сүүлийн өдрийн барилдаанд их аварга Дагвадорж шинэ аварга Хакухотой барилдахаар гарч ирсэн. Их аварга Асашёорюүгийн хувьд ёкозүно цол хүртсэнээсээ хойш анх удаа ижил цолтонтойгоо барилдсан нь энэ. 2003 оны Хару башёд Асашёорюү оргил цолоо авсаны дараахан нь гэмтлийн улмаас барилдахгүй байсан Мусашимару зодог тайлсан учраас ийнхүү нэгэн аваргын эрин эхэлж, Асашёорюү 21 башёд ганцаараа ёкозуно цолтой явсан билээ. Харин энэ оны гурав, тавугаар сарын тэмцээнд дараалан түрүүлсэн Хакухо мэргэжлийн сумогийн 69 дэхь аварга болсон юм. Ингэснээр “Нагоя башё”-д аварга цолтонууд хоорондоо барилдах нөхцөл бүрдсэн. Өмнө нь Асашёорюү Хакухо нар 14 удаа таарч барилдаж байснаас есөд нь Асашёорюү ялж байсан, Энэ удаа ч мөн ялсанаар 21 дэхь түрүүгээ авсан юм. Хэдийгээр эхний өдрийн барилдаанд унасан ч үлдсэн 14 хоногийн барилдаанд нэг ч уналгүй ийнхүү түрүүлсэн нь их аварга өөрийгөө ямар чансаатай бөх болохоо харуулж, шинэ аварга Хакухо ч түүнтэй эн тэнцүүхэн өрсөлдөх болоогүй байна гэдгийг харууллаа. Ийнхүү “Нагоя башё” монгол бөхийн манлайлал дор өндөрлөлөө. Башё дууссаны марааш нь буюу энэ сарын 23-нд их аварга эх нутагтаа ирсэн. 21 цаг 10 минутанд хувийнхаа онгоцоор газардсан их аваргыг ээж Х.Пүрэвбадам ах Д.Сумъяабазар, Д.Сэржбүдээ тэргүүтэй 100 гаруй хүмүүс тоссон нь их аваргын энэ удаагийн түрүүлэлт нэлээд үнэ цэнэтэй болжээ гэдэг нь харагдсан. Сүүлийн үед чимээгүйхэн ирээд нам гүмхэн байсаар буцдаг болсон их аваргатай уулзаж цөөн хэдэн асуултанд хариулт авах боломж олдсон юм.

-Сумо сонирхогчдыг 15 өдрийн турш дэгэлзүүлсэн барилдаан Нагоя башёд болж өнгөрлөө. Таны хувьд бодож төлөвлөж байсан барилдаануудаа гаргаж чадав уу?
-Түрүү авлаа. Сэтгэл санаа сайхан өндөр байна. Жаахан ядарлаа даа.

-Эхний өдрийн барилдаанд та унасан. Сэтгэл дундуур байсан уу?
-Эхний өдөр барилдаан дээрээ алдаа гаргаад ялагдсан. Дандаа давна гэж юу байхав. Алдаан дээрээ дүгнэлт хийгээд 21 дэхь удаагийн түрүүгээ авлаа.

-Хоёр удаа завсарласны эцэст Ерөнхий сайдын цомыг авлаа шүү дээ. Маш их баяр хөөртэй байгаа нь анзаарагдаж байсан. Үнэхээр сэтгэл дүүрэн байв уу?-20 түрүүлсэнээс хойш Дай ёкозүно, Мэй ёкозүно гээд цолууд үргэлжилдэг. Миний хувьд Мэй ёкозүно цолоо аваад анхныхаа түрүүг авлаа гэдэг утгаараа баярласан. Өмнө нь дандаа шахуу түрүүлж байсан хүн чинь хоёр башё дарааллаад түрүүгээ алдсан байсан болохоор сэтгэл санаагаар жаахан тиймэрхүү явсан л даа үнэнийг хэлэхэд. Үнэхээр баяртай байсан гэдэг нь үнэн л дээ.

-Өөрийн чинь хувьд агуу аваргуудын амжилтыг эвдэж байна. Одоо ер нь цөөхөн амжилт үлдсэн. Тэдний амжилтыг эвдэнэ гэсэн зорилго тавьж байгаа л байх?-Зорилгогүй барилдаан гэж юу байхав. Тийм учраас аварга гэдэг энэ эрэмбийг олон жил хамгаалж явах юмсан гэж бодож байгаа.

-Башёгийн хамгийн сүүлийн өдөр та Хакухо Даваажаргалтай барилдахдаа хүссэн барилдаанаа гаргаж чадсан уу. Яг тийм барьцнаас барилдвал давна гэдгээ тооцоолсон байсан уу?
-Ерөнхийдөө миний барилдаан бол тиймэрхүү барилдаан шүү дээ. Та бүхэн сайн мэдэж байгаа.

-Арслан цолны болзол хангаад байгаа Котомицүкитэй барилдаад таныг давахад “аварга хүн ийм л байдаг даа” гэж Монголчууд тэр аяараа баярлаж билээ. Харин хамгийн сүүлийн өдөр таныг Хакухотой барилдаж байхад Котомицүкигийн байгаа байдлыг телевизүүдээр гаргаж байхыг нь хараад өрөвдсөн шүү. Тантай барилдаад уначихаад уйлаад явж байсан түүнийг хараад танд юм бодогдсон л байх?
-Сумочдод өроөлдөгчөө өрөвдөнө гэж юм байдаггүй. Дохён дээр гарсан л бол тэмцэл явагддаг. Дэвжээнээс буусан хойно бол сайхан нөхдүүд байдаг. Тэр бол маш том зарчим юм л даа. Хүнийхээ хувьд цол авсанд нь би баяр хүргэсэн.

-Таван жилийн турш ганцхан ёкозүно дэвжээнээ гарсаар ирсэн. Саяын башёноос хоёр ёкозуно барилдлаа. Ямар санагдаж байв?
-Сайхан байлгүй яахав. Би чинь ганцаараа л аварга цолтой яваад байлаа шүү дээ. Монгол хүүхэд ёкозүно гэсэн цолтой болоод түүнтэйгээ баруун зүүн жигүүрийг нь манлайлаад сайхан байна. Сайхан ч барилдлаа. Ёкозүно нарын хоорондын барилдаан гэж их том барилдаан байдаг.

-Ёкозуно цолтны нэр хүнд өндөр болохоор сайхан байдаг ч нөгөө талаараа маш их үүрэг хариуцлага нуруун дээрээ тээж явах болдог. Харин шинэ ёкозунотой болсноос хойш ачаа хөнгөрч байна уу?
-Мэдээж тодорхой хэмжээгээр ганцаараа ёкозүно биш болсон болохоор жаахан ч гэсэн зав гарах болов уу гэж бодох юм. Одоохондоо ачаанаас маань хөнгөрч шингэрсэн юм бол харагдахгүй л байна.

-Одоогийн башёд барилдаж байгаа бөхчүүдээс чадалтай юм дуулгахаар бөх хэн байна. Аварга хүний хувьд анзаарч, ажиглаж л явдаг байх?
-Сумо сонирхогчид маань надаар хэлүүлэлтгүй хэн сайн байгааг зурагтаар хараад мэдэж байгаа байх. Сайн барилддаг дүү нар гарч ирж л байна. Ялангуяа монгол сумочид. Дараа дараагийн башёнууд улам л сонирхолтой болно гэж бодож байна.

-Монгол хүмүүс юманд хэт ам гарахыг цээрлэдэг шүү дээ. Харин таны хувьд эсрэгээр юм шиг ээ. Би түрүүлнэ л гэж хэлсэн бол яг л түрүүлдэг. Энэ удаа ч гэсэн түүнийгээ баталлаа?
-Миний бэлтгэл сайн байгаад өөртөө итгэлтэй байвал түрүүлнэ гэж хэлэхээсээ айдаггүй. Энэ удаа ч гэсэн чадлаа.

-Монголын наадам Нагоя башё хоёр давхацсан шүү дээ. Баяр наадмын үндэсний бөхийн барилдааны сонин хачинаас та сонсоо л байлгүй?
-Сонсоод байхад сонирхолтой сайхан наадам болсон юм шиг байна лээ. Хэний ч таавар таагаагүй болов уу гэж бодсон. Энд амрах хугацаандаа наадмын бичлэг үзнэ ээ.

-Энэ удаагийнхаа амралтыг яаж өнгөрөөх гэж байгаа вэ?
-Нутаг руугаа л явна даа. Аав ээж, ах нар, хань үр хүүхэдтэйгээ хамт салхинд гарч сайхан амарч өнгөрөөнө л гэж бодож байна. Бас Өвөрхангайд болох “Арвайхээрийн хурд” наадмыг үзэж өөрийнхөө хэмжээнд баяр тэмдэглэнэ дээ.

-Таны эхнэр хүүхдүүд тань харагдахгүй байна. Түрүүлээд ирчихсэн байгаа юмуу. Бас таныг гуравдахь үрийнхээ зулайг үнэрлэх гэж байгаа тухай яриа гарсан байсан. Үнэн бол баяр хүргэе. Ер нь та хэдэн хүүхэдтэй болъё гэж боддог вэ?
-Манай гурав түрүүлээд ирчихсэн энд амарч байгаа. Хүн нэмэгдвэл хүнс нэмэгдэнэ гэдэг. Одоогоор би гуравдахь хүүхдийнхээ сургийг сонсоогүй л байна шүү. Яахав амны билэг юм даа. Тэгж байгаад болох байлгүй дээ. Заримдаа ч би өөрийнхөө амьдралыг хэвлэлээс л унших юм. Их л өөр Дагвадоржийн тухай бичээд байх шиг санагддаг. За ингээд өндөрлөө. Цаг их орой болж. Амрахгүй бол их ядарлаа. Бидэнд дараа уулзаж, сонирхолтой яриа өрнүүлэх цаг олон гарна. Нийт Монголчууддаа өнгөрсөн ч гэсэн Их Монгол Улс байгуулагдсаны 801 жилийн ой, Ардын хувьсгалын 86 жилийн ойн баярын мэнд хүргэе.

Зодог тайлсныхаа дараа сумо үзэхэд сэтгэл их хөдөлж, харамсмаар ч юм шиг санагдсан

Том сүрлэг бие, алхаа гишгээгээр олноос толорч хараглах Кёкүшюүзан ойрын өдрүүдэд их л баяр, хөөртэй байгаа аж.
Учир нь мэргэжлийн сумод хөтлөн оруулсан түүний шавь нарын нэг болох Хакухо М.Даваажаргал Монгол улсын гавъяат тамирчин цол хүртсэн байгаа гэнэ. Өөрийнхөө араас олон сумогийн цолтон, гавъяатуудыг төрүүлсэн тэрээр булган сүүлтэй гэж хэлэглэх нь энүүхэнд аж. Эл өдөр бол Кёкүшюүзан Л.Батбаярын төмөр хүлгээр түүний баяр хөөр, бас бус ажлыг хамтдаа зохицуулж явахын чацуу сонирхолтой ярилцлага хийхийг хичээсэн билээ...

-Их сумогийн долдугаар сарын Нагоя башё саяхан өндөрлөлөө. Зодог тайлсныхаа дараа сумо үзэхэд ямар санагдаж байв?
-Анх үзэхэд сэтгэл их хөдөлж, харамсмаар ч юм шиг санагддаг байсан. Морийг уралдуулж, уралдуулж байгаад болихоор сэтгэл сонин болдог шүү дээ. Тэрэнтэй адилхан сэтгэл хөдөлж байлаа. Одоо бол дасчихжээ. Харин ч бур эсрэгээрээ яаж ийм газар барилдаж байсан юм бол гэж бодогдон, заримдаа айдас төрөх шиг болдог. Бэртэл гэмтэл авчихалгүй зодог тайлчихсан нь их юм гэж боддог болсон шүү.

-Энэ сарын башёг хаана үзэв ээ. Сумо эхэлсэн 15 хоногийг тэвчээртэй үзэж өнгөрүүлдэг байх?
-Аль болох боломжоороо үзчих сэтгэл байдаг. Долдугаар сарын башёны үеэр хөдөө морь уяж, наадмын талбай дээр уралдуулах зэрэг олон ажил байсан болохоор үзэж чадаагүй. Тиймээс шууд Котомицүки, Роха гэх мэтийн гадаад бөхчүүд рүү шууд утасдаад "Өнөөдөр яасан, юу болсон" гээд асуучихдаг. Тэр нь амар байдаг юм. Бас Хакухо, Энхбат, Цэвэгням, Ама гээд найзууд болон дүү нар маань байгаа болохоор үзэж чадаагүй тохиолдолд утсаар яриад асуудаг. Өөрөө барилдахгүй ч гэсэн тэднийгээ дэмжээд суух нь сайхан юм даа.

-Энэ жилийн наадмаар өөрийн тань уясан морьд хурдтай байлаа.
Ер нь та эрийн гурван наадмын аль ч хэсэгт очсон хийморьтой эр хун гэдгээ харууллаа шуу дээ?
-Зодог тайлаад ирэхэд намайг монголчууд маань их сайн хүлээж авсан. Тэр дундаа алдарт уяачид болох Даваахүү гуай, Онон гуай, Сундуйжав гуай, Билэгдэмбэрэл гээд бүгд надад хурдан морьдоо хайрлахгүй бэлэглэсэн. "Манай нутгийн нэрийг гаргаж байсан хурдан морио Кёкүшюүзандаа бэлэглэе" гээд л өгөхөд их баярласан. Намайг хөдөө гарна гэсэн чинь цагдаагийн генерал СандагОчир гуай хүртэл бараг 30,40 сая төгрөгний үнэтэй найман ханатай, сийлбэртэй гэр бэлэглэсэн. Энэ мэтчилэн Монголын ард түмэн на¬майг сайхан хүлээж авсан.

Энэ жилийн хувьд би морь сайн мэддэг юм шиг олон морь уяад яахав гэж бодсон. Нутагтаа анх удаа наадаж байгаа миний хувьд морь уяхаас гадна барилдчихъя гэсэн бодол ч байсан. Гэхдээ би олон жил барилдлаа шүү дээ. Өдөрт гурван удаа бэлтгэл хийж, байнга л хөлсөө гарган барилддаг байлаа. Цэрэгт гурван жил яваад ирэхэд ямар урт хугацаа байдаг билээ. Тэгэхэд би бүтэн 16 жил нутагтаа биш далайн чанадад цэргийн алба хааснаас ялгаагүй амьдарч байсан гэж боддог. Энэ 16 жилийн хугацаанд барилдаж байхдаа "Эзгүй хээр морь унаад, айраг ууж, сайхан тарваганы боодог чанаж идсэн шиг тааваараа амьдрах юмсанД гэж боддог байсан.

Ёстой л жинхэнэ Монгол гутлаа тайлж, эмээлээ дэрлэн хонож, өнжин явах юмсан гэж их бодогддог байж билээ. Тэгээд энэ наадмаар барилдах биш, өөртөө цаг заваа зориулж, хүслээ биелүүлье гэдэг утгаараа алдарт уяач Билэгдэмбэрэлийн өгсөн соёолон морийг уясан. Энэ морь маань өмнө нь шүдлэндээ бас уралдаад улсад 20 шахуу ирсэн юм л даа. Ингээд хиймроо бодоод ганцхан соёолон насанд уясан нь дээр гэж бодсон чинь унасан хүүхэд, уясан уяач, уралдсан морь, түүний эзэн зэргийнх нь хийморь сайхан таарсан юм болов уу айрагдлаа. Алдарт уяач Билэгдэмбэрэл "Ер нь бол соёолон насны айргийн таван морьд хийморийн морь байдаг.

Соёолон морийг түрүүлүүлэх гэж хүн зовдог, хөдөлмөр гаргадаг. Жилд ганцхан соёолон улсын наадмаар айрагддаг шүү дээ. Харин соёолон морь түрүүлсэн хойноо эзэндээ маш их билэгшээл, олз омог, хийморь, ёндоо авчирдаг" гэж наадмын өмнөхөн ярьж байсан. Тэгж яриад л удалгүй наадмаар морь маань айрагдсан. Би морио айрагдана гэж бодоогүй. Хорин хэд, гучин хэд дээр орж ирнэ гэж бодоод морио дагаа ч үгүй тавчик, подволк өмсчихөөд наана нь дурандаад сууж байтал гараад ирэхээр нь гайхсан. Үнэхээр сайхан наадам болсон. Морь гэдэг гоё юм байна, би амтанд нь орчихсон шүү.

-Та ер нь морь уях эрдмийн талаар хэр мэдлэгтэй байв аа. Гэнэтхэн л морь уях тухай,.
боддог болчихоогүй байх?
-Би жинхэнэ хөдөө өссөн хүүхэд. Малтай, хурдан морь уяж байгаагүй ч унаж өссөн. Хурдан морь унаж байгаад бага настай ч гэсэн том биетэй болохоор хасагдаж байлаа. Нэг жил лав Ховдод морь унаад дөчин хэд дээр давхиж байсан. Ер нь бол багадаа морь унаж байсан болохоор эргээд моринд орохдоо хүчтэй ордог юм байна. Хамгийн гол нь Монгол эр хүний хийморь гэдэг утгаараа морь уях болсон. Магадгүй би Япон хүн байсан бол морь уяхгүй ч байсан юм бил үү, яаж мэдэх вэ дээ.

-Дараа жилийн наадам хол байна даа, хол байна гэж манайхан яридаг. Та ирэх жилийн наадмаар морь уях нь ойлгомжтой юм байна. Тэгвэл зулэг ногоон дэвжээнээ зодоглох уу?
-Дараа жилийн наадмаар морь уях нь гарцаагүй. Зодоглох, зодоглохгүйгээ шийдсэн зүйл алга. Би дараа жилийн долоон сард маш завгүй явах болов уу. Учир нь сургууль соёлоо төгсөнө. Энэ жилийн хувьд зодог тайлна энэ тэр гээд хичээлээ сайтар базаагаагүй. Тиймээс дараа жил хичээлдээ шамдуу зүтгэж байгаад сургуулиа төгсчих санаа байна. Би чинь Токиогийн "Басиуда" дээд сургуулийн дөрөвдүгээр курсийн оюутан шуу дээ. Манай сургууль дээд сургуулиуд дундаа эхний нэг, хоёрт ордог том сургууль. Хам¬гийн олон Ерөнхий сайд манай сургуулийг төгссөн юм.

-Таныг Монгол Японы гүүр, билэг тэмдэг гэж ярих нь энгийн асуудал болж. Энэ нь Мон¬голын олон залуусыг мэргэжлийн сумод хөл тавихад чухал үүрэг гүйцэтгэсэнтэй тань холбоотой яриа болов уу. Ер нь Кёкүшюузан маань өөрөө хэрхэн мэргэжлийн сумод орж байсан юм бол оо?
-Намайг сумод анх хөл тавихад мэддэг, тоодог ч хүн байгаагүй. Би өөрөө ч мэдэхгүй болохоор анх сургуульд явж байгаа юм шиг явж байлаа. Анх зургуулаа тус улсад очсон юм. Бидний гурав нь удалгүй буцаж, Цэвэгням, Энхбат бид гурав үлдсэн. Цэвэгням, Энхбат бид гурав нэг байшинд, нэг тогооноос хоолоо идэж, уйлах үедээ уйлан, инээх үедээ инээж явсан. Бид гурвын хоёр нь гавъяат тамирчин болж, нэг нь эх орныхоо нэрийг гаргаад сайхан барилдаж байна. Одоо манай Цэвэгням, Энхбат хоёр хоёулаа Японы иргэн болсон. Цэвэгням маань бүр Япон эхнэр авчихлаа. Анх Цэвэгням бид хоёр амралтаараа нутагтаа ирсэн юм. Гэтэл Цэвэгнямыг налайхын гудамжаар явж байсан чинь "Сонин үстэй, мэдрэл муутай ах явж байна" гээд хүүхдүүд чулуу нүүлгэсэн гэсэн. Тэр үед тиим л байлаа. Одоо бол монголчууд сумог андахгүй болчихжээ.

-Үнэхээр ч та арлын орны сумог монголчуудад таниулж, нэг ёсондоо төрсөн биеэрээ сурталчилж өгсөн юм байна шүү дээ?
-Сумог манай ард түмэн байтугай төр засгийн байгууллагууд ч мэддэггүй байсан. Муухай, сонин спорт гэж яридаг байсан юм билээ. Тэр үеийг эргээд бодоход өнөөдөр сумог жаахан хүүхдүүдээс авахуулаад бүгд мэддэг болсон.

-Морин дэл дээр хийсч явсан унаган бага насаа та түрүүн дурслаа. Эргээд бодоход сумотой нөхөрлөсөн он жилүүд таны амьдралд хэр том өөрчлөлт оруулсан гэж дугнэдэг вэ?
-Сумо гэдэг ганцхан үг миний амьдралд маш том өөрчлөлт оруулсан. Ер нь тэр чигээр нь өөрчилсөн шүү. Зөвхөн миний амьдралд өөрчлөлт оруулаад зогсохгүй монголчууд, дэлхийд хүртэл өөрчлөлт оруулсан. Яагаад Тэвэл бид анх сумод очоогүй байсан бол залуучууд маань сумог ойлгохгүй, очихгүй байсан. Одоо Монголын аваргууд нь Японы сумог эзэлчихлээ, Монголыг мэдэхгүй орон алга байна. NHK телевизээр Монгол гээд гараад ирэхээр дэлхий даяар Монголыг үзэж байгаа. Сумо үздэг улс орон бүхэн Монголыг мэднэ. Тэр тусмаа монголчуудыг бүгдийг нь сумо үздэг болголоо шүү дээ. Энэ бүгдээс харахад ганц миний амьдрал биш Монголын ард түмний амьдралыг хүртэл өөрчилсөн байна. Би Японд очсоноор ганцхан өөрөө цол аваад ирсэнгүй. Миний араас Цэвэгням цол авлаа, дараа нь Дагваа, Хакухогоос эхлээд олон сайхан бөхчүүд цол авч, амжилттай сайхан барилдаж байна. Баруун, зүүн талын жигүүрийн хоёрхон аварга байдаг нь хоёулаа монгол аваргууд болсон.

-Шувууд хуртэл нутаг буцдаг шиг та анх очсоныхоо дараа нутаг усаа санадаг л байсан биз. Тухайн үед чухам юу бодогддог байв аа?
-Мэдээж хүүхэд байхдаа очсон болохоор урьд хожид үзээгүй. аймаар хөгжилтэи орныг хараад гайхах, бишрэх сэтгэгдэл төрж байсан. Хамгийн гол нь тэр их хөгжилтэи оронд ийм сонин спорт хөгжиж ирсэнд гайхаж билээ. Элсэн дээр хөл нүцгэн хөлсөө гартлаа мөргөлдөж, зодолдож байгаа сумочдыг хараад гайхдаг байсан. Сүүлдээ дассан.

-Аливаа спортод амжилт гаргахын тулд тодорхой хэмжээгээр тэвчээр гаргаж, ёс жаяг, дэг журмыг нь дагах хэрэгтэй болдог. Гэхдээ улс Үндэстнүүдийн спортын төрлөөс сумогийн дэг жаяг, ёс журам маш хатуу байдаг гэж сонссон юм байна? -Сумогийн ёс жаяг, дэг журам спортууд дундаа хамгийн хүнд, хатууд нь ордог. Ер нь бараг дэлхийдээ тэргүүлэх хэмжээний дэг жаягтай, өөрөө үндсэн соёлоо аваад үлдчихсэн, 270-аад жилийн өмнө суурь нь тавигдсан хэрнээ өнөөг хүртэл хэвэндээ байж байгаа зэрэг нь . ямар хатуу ёс журамтай спорт вэ гэдгийг нь харуулдаг. Ер нь жинхэнэ эр хүний спорт л доо. Ямар ч эр хүнд юм ойлгуулж, мэдрүүлдэг спорт.

-Уулын оргил руу мацахад шантраад буцах үе тохиолддог. Хүн л болсон хойно танд шантрах, буцмаар санагдсан үе гарч байсан болов уу?
-Өдөр болгон л хэцүү санагддаг байсан. Яг шантраад Монгол руугаа буцсан удаа байхгүй ч түүний наахан очдог байлаа. Мэргэжлийн сумо гэдэг өөр л дөө. Мэргэжлийн гэдэг утгаараа өдрийн гурван удаа бэлтгэл хийгээд ирэхээр шантрах үе тохиолдож байсан. Дэр маань нойтон нулимстай хонож байсан үе ч бий. Ингэж байхаар хурдан Монгол руугаа буцъя ч гэж бодож үзсэн. Эхний жил бол цол авах хэрэгтэй, дээшлэвэл ингэдэг юм байна, найм ялвал тэгдэг, дөрөв ялвал ингэдэг гэдгийг мэдэхгүй, зааж өгөх хүнгүй хэцүү байсан. Өөрсдөө очиж, хэл сураад, амьдралд дотор нь орж, эхний нэг хоёр жил алдаж байж мэдэрдэг, ойлгодог болсон. Одооны хүүхдүүд "Өө Кёкүшюүзан ах шиг, Цэвэгням ах шиг, хоёр аварга шигээ болно" гээд бүгдийг мэддэг болсон байна лээ. Наад зах нь өвдөхөд энэ эмнэлэгт үзүүл, тэр эмнэлэг зүгээр гээд хэлчихдэг хүнтэй болсон. Бид мөргөлдөж барилддаг учраас байнга тархи хөдөлдөг байлаа. Тэр бүрт тархи хөдөлсөн гэдгээ хэлж чадахгүй учраас эмнэлэгт үзүүлэхээр эм л өгөөд байх жишээтэй.

-Манай олон ч сумочид тэнд амьдарч байгаа. Тэдний маань амьдрал ямархуу байдаг талаар яриач?
-Одоо тэндэх монголчуудын амьдрал сайхан болсон. Дээрээ ахтай, захтай, бидний туулаад ирсэн туршлага байна. Дор хаяж өвдөхөд бидний очдог эмнэлэг, сүлжээ, танил тал хүртэл байгаа. Өмнөх шиг шантраад айхтар зодуулаад байдаг үе нь ч өнгөрсөн байна лээ.

-Сүүлийн үед Цэвэгням, Хакухогоос эхлээд манайхан Япон эхнэр авдаг болжээ. Та энэ талаар ямар бодолтой явдаг вэ?
-Хэн ямар эхнэр авах нь хувь хүний асуудал учраас би юм боддоггүй. Хайртай л бол хүн өөрийнхөө сонголтыг хийх ёстой. Хүний хорьж болохгүй хамгийн чухал зүйл бол гэр бүлийн сонголт. Эхнэр болгох хүнээ тэр хүн өөрөө л сонгоно. Сүүлийн үед Хакухог Япон эхнэр авлаа гэж манайхан нэлээн шүүмжилдэг болсон байна лээ. Анх Даваажаргалыг Японд очоод хэл мэддэггүй байхад монголчууд тусалдаг ч үгүй, тоодог ч үгүй байсан. Өвдөхөд нь хүртэл ойшоодоггүй байсан. Тэр үед нь ганц хоёр Монгол хэлтэй жаахан Япон бүсгүй яваад л байдаг байсан юмдаг. Өвдөхөд нь дэмжиж, инээхэд нь баясаад л хоол ундыг нь зөөгөөд гүйдэг байсан. Эрэгтэй хүний сэтгэл амархан юманд уярдаг юм болохоор Даваа маань сэтгэл алдарсан юм байгаа биз. Харин цолтой болоод ирсэн чинь бүгд Даваажаргал гээд гүйгээд эхэлсэн.

-Та 16 жил Японд амьдарлаа шуу дээ. Энэ хугацаанд Япончуудад элэгтэй болсон гэж санагддаг уу?
-Элэгтэй гэх нь ч юу юм. Ямар ч байсан энэ Япон хүн юу ярих гээд байна гэдгийг Монгол хүнээс илүү ойлгодог болсон. Монгол хүнтэй арван минут яриад ойлголцох зүйлийг Япон хүнтэй таван минут яриад ойлгодог. 18-34 хүртэлх ид цэцэглэх насаа Японд өнгөрүүлсэн учраас тэднийг сайн мэднэ. Японы бүх хот, бүх дүүрэг, бүх сумаар явж, очоогүй газар, уулзаагүй хүн үлдсэнгүй. Ер нь Монгол хүнтэй ярихаас илүүтэй Япон хүний ярьж, бодож байгааг ойлгодог, мэдэрдэг болсон.

-Сумогоор барилдаж байгаа манай залуучууд Япончуудаас илүү хурдан амжилтанд хүрдэг гэдэг. Нууц нь юундаа байдаг юм бол оо?
-Японы мэргэжлийн сумо 800 гаруй бөхтэй, 60 орчим сургуультай, 50 гаруй гадаадын бөхтэй, 30 гаруй Монгол бөхтэй шүү дээ. Ер нь Япончуудыг бодвол илүү хурдан амжилтанд хүрээд байгаа юм шиг харагдаж байгаа мөртлөө нэг их давуу тал монголчуудад байхгүй. Яг л адилхан насны, адилхан хүүхдүүд барилдаж эхэлдэг. Манайхан бэлтгэл, тэвчээр, хатуужил, эх орныхоо нэрийг гаргачихъя гэсэн сэтгэлээрээ илүүбайдаг. Тэрнээс биш Япончуудаас айхтар том биеэрээ ялгараад гараад ирсэн юм биш. Тэгж их гаргасан хөлс хөдөлмөр, барилдаж зовсон зовлогоороо илүү байгаа учраас амжилтанд хүрдэг.

-Сумочдын тогоонд чанагдаж, бөхийн спортод хүч чадлаа гайхуулж байсны хувьд сумо бөх, үндэсний бөх хоёрын ялгааг хэрхэн дүгнэдэг вэ. Зарим бөхчүуд маань сумог мэх багатай, тэсвэр тэвчээр бага шаардагддаг бөх гэж дүгнэдэг юм билээ?
-Би багадаа Үндэсний бөхөөр барилдаж байсан. "Монгол бөх" клубт Ганбаатар арслангийн анхны шавь болоод очиж байлаа. Тиймээс Үндэснийхээ бөхийг сайн мэднэ. Харин мэргэжлийн сумогийн хувьд хамгийн удаан хугацаанд барилдчихлаа. Тэгэхээр хоёр бөхийн ялгааг ер нь мэднэ шүү. Мэхний хувьд энэ нь ийм тэр нь тиим гэх зүйлгүй. Мэдээж зүлэг ногоон дэвжээн дээрээ барилдаж байгаа бөхчүүд маань заавал өвдөг, тохойг нь хүргэхийн тулд олон мэхний хувилбар гаргаж ирдэг. Сумогийн хувьд тэр жижигхэн тойрогт олон мэх хийгээд байх үндэс байхгүй, хэцүү шүү дээ. Түлхэж гаргах, өргөж гаргах юм уу цуппаридах зэргээр мэх цөөхөнтэй ч маш богинохон хугацаанд хүчтэй, хурдан гаргах хэрэгтэй байдаг. Ялгаа ихтэй л дээ.

-Бидний амьдарч байгаа нийгэм зудрүүхэн болоод ч тэр уу сүүлийн үеийн залуучууд маань баяжих ямар л амархан зам байна, түунийг эрэлхийлдэг болж. Тэр утгаараа сумогоор барилдвал нэр хүнд, мөнгө төгрөгтэй болдог гэсэн ойлголт тэдэнд маань нэгэнт бий болчихжээ?
-Ганцхан сумогоор барилдвал нэр хүндтэй, мөнгө төгрөгтэй болдог гэсэн ойлголт хүүхдүүдэд байдгийг би мэднэ. Надад маш их захиа ирдэг. Нэн ялангуяа Хакухо, Амагаас эхлээд гуч гаруй хүүхдүүдээс хорь гаруйг нь би хөтөлж аваачаад оруулсан болохоор Кёкүшюүзанд хандвал болчихно гэсэн бодолтой захиа илгээдэг. Олон ч хүүхдүүдтэй уулзахад сумод орчихвол аварга болоод, их цалинтай болно гэж яридаг. Гэхдээ үүний цаана маш их хөдөлмөр, тэсвэр тэвчээр шаарддагддагийг хүүхдүүд маань ойлгох хэрэгтэй. Яахав, тиим хүсэлтэй хүүхдүүдийг би татгалзаад байлгүй, аль болох сумод оруулахыгхүсдэг. Нэг хүн ч гэсэн Монголын нэрийг гаргаасай гэж боддог л доо.

-Өчигдөр таны шавь нарын нэг болох Хакухо Монгол улсын гавъяат тамирчин цолыг хуртлээ. Анх сумогийн ямар ч дэвжээ тоож авахгуй байхад нь та гуйж, гуйж байж оруулсан гэдэг юм билээ. Эргээд бодоход дурсамжтай сайхан санагддаг биз?
-Ганц Хакухо ч биш, олон залуучуудыг аваачиж өгдөг байсан. Гэхдээ миний аваачиж өгсөн бөхчүүдийг шууд л авдаг байсан бол Хакухог миний бүх найз бөхчүүд голсон. Хакухо ганцаараа үлдчихээр нь жаахан хүүхдийг яаж ганцааранг нь явуулах вэ гээд аавтайгаа буцаахаар онгоцны тийз авчихсан байсан. Ингээд маргааш нислээ гэж байхад нь би орой нь Ошима багштай ганц хоёр пиво ууж, Шүши гэдэг загас идэж байхдаа "Манай нэг аваргын хүүхэд байгаа, Монголд аваргын удам дамжсан хүүхдүүдийг сайн бөх болно гэдэг" гэж панаалдсан юм. Багш маань тухайн үед халамцуу бас Хакухог хараагүй байсан болохоор миний уран панааланд орж, дүүг маань Осокагаас Токио руу дуудаад авчихсан /инээв. Сурв/.

Тэгээд Миягина дэвжээний захирал нь манай багшийн найз би бас нэг галынх байсан болохоор утасдаж байгаад "Кёкүшюүзаны нэг гайгүй хүүхэд байна, энийг авчихаач" гэж арайхийн яриад оруулахгүй юу даа, Хакухог хараагүй учраас. Тэр захирал нь ч Хакухог хараагүй, манай багш ч хараагүй тэгээд авчихсан. Дараа нь хэд хоногийн дараа "Энэ хүүхдийг болиулж үсчин болгоё" гэдэг юм байна. Хакухог зүгээр бөхчүүдийн үс засдаг үсчин болгох гэж байсан юм шүү дээ. Тэгэхээр нь би "Яах юм бэ, нэгэнт хүрээд ирчихсэн юм чинь бөхөөр нь хичээллүүлж байгаач" гэж гуйсан. Сүүлд нь багш нь надад "Кёкүшюүзан надад иймэрхүү хүнээ шахчихлаа" ухааны юм ярьж л байсан. Би аль болох багштай нь уулзахгүй, хулхитчихсан юм шиг бултаад явдаг байлаа. Харин дараа нь Хакухог цол аваад гараад ирэхэд багш нь ирж, надтай гар барихад миний урьдын бүх бодож байсан бүх зүйл алга болсон.

-Мөнхбат аварга хүугээ сумочин болгох талаар өөрөө танаас гуйж байсан юм уу эсвэл та Хакухог гуйж авч явсан юм уу?
-Мөөеө аварга надаас гуйж байсан. Хакухо бид хоёр их сонин уулзаж байсан хүмүүс. Бид хоёрыг жаахан байхад Мөөеө аварга тарваганд их дагуулж явдаг байлаа. Тэр үед Хакухо зургаан настай, би 17 настай байсан. Түүгээр ч барахгүй Мөөеө аварга, Ганбаатар арслан хоёрыг дагаад зун болохоор Хакухо бид хоёр цэргүүдтэй хамт наадмын бэлтгэлдгардаг байсан. Тэгэхэд надад хоол олдохгүй шүү дээ. Цолтой бөхчүүд нь гоё гоё хоол идэхээрээ надад хоёр гуравхан гурил, төмс жаахан шөлөнд хийж өгдөг байсан. Жаахан хүүхэд болохоор жаахан хоол өгдөг байсан юм шиг байгаа юм. Тэр үед Хакухо намайг өлсдөг гэдгийг мэддэг байсан юм уу Хадбаатар аваргын өөрөө идэх гээд хөшиглөөд тавьчихсан махыг хулгайлаад авчирч өгдөг байсан /инээв. Сурв/. Тэгээд л Хакухо бид хоёр өдөржин хэрээнүүдийг чулуугаар шидэж тоглодог байлаа.

Харин сүүлд нь би Хакухог тэр хүүхэд гэж мэдэхгүйгээр сумод авчирсан юм. Хакухо ч намайг тэр үед тоглодог байсан ах нь гэж мэдээгүй юм билээ. Японд ирсэн хойноо намайг цаагуураа их хайсан гэсэн. Намайг Кёкүшюүзан болчихсон гэж мэдэхгүй, нарийхан нүдтэй, хурдан гүйдэг, бор царайтай, Батбаяр гэдэг ах энд заавал барилдаж байх ёстой, тэр ах хаана байна гэж нэлээн хайсан юм билээ. Тэгтэл Ганбаатар арслан саяхан Японд очоод хоол идэж байхдаа "Та хоёр бие биенээ мэддэг үү, нэг амралтанд ингээд тоглож явснаа" гэж хэлсэн чинь Хакухогийн нүдэнд нулимс цийлэгнээд гэнэт босч ирснээ "Би таныг их хайдаг байсан, та Кёкүшюүзан болчихсон байсан юм уу" гээд намайг тэвэрч аваад уйлсан /инээв. Сурв/. Хакухогийн сэтгэлд туранхай хар залуутай хэрээнүүдийг чулуугаар онож тоглодог байсан нь тод үлдсэн юм шиг байгаа юм. Тэгсэн чинь өнөөх нь том, бүдүүн залуу болчихсон байдаг.

-Таныг улс төрд орох гэж байгаа гэж нэг хэсэг шуугиж байсан. 2008 оны сонгуульд узээд алдах санаа байна уу?
-Би өөрөө бол улс төрд орно гэж хэнд ч хэзээ ч хэлж байгаагүй. Хэн иймэрхүү яриа гаргасныг мэдэхгүй. Түүгээр харин дамжаад "Мэдлэг, боловсрол сайтайн хувьд, мөн Японд олон жил амьдарсан гэдэг утгаараа тус улсын нийгмийг Монголд танилцуулж өгөөч ээ" гэсэн саналууд ирж байгаа. Одоохондоо надад шийдсэн зүйл алга. Сонин хэвлэлээр намайг МАХН, АН-д орчихсон гээд л бичээд байдаг. Чухамдаа яг өнөөдөр аль нэг намд харъяалагдсан зүйл надад байхгүй ээ.

-Тэгэхээр Кёкушюузаны маань гэр бүлһин талаар үнэн худал нь мэдэгдэхгүй хэл ам гардаг болсон. Таныг гэр булийнхээ хунээс өрх тусгаарласан гэх юм. Энэ үнэн үү?
-Сонин хэвлэлээр янз бүрийн л зүйл бичих юм. Наадмын өмнөхөн хүртэл бөхчүүдийг дуудаж ирээд 300 сая төгрөг тараагаад заан болох гэж байна гээд л бичээд байсан, худлаа л байгаа биз дээ. Бичих нь бичээд, унших нь уншинабиз. Тэртэй тэргүй миний найз нөхөд, эргэн тойрныхон маань намайг ямар хүн бэ гэдгийг мэдэж байгаа болохоор санаа зовохгүй байна. Бидний хувьд одоохондоо хоёр талдаа байгаа. Би зодог тайлаад Монголдоо ирж, эхнэр сургууль соёлдоо үлдсэн. Уулзалдахгүй хоёр талдаа байгаа нь үнэн. Би хоёр хүүхэдтэйгээ энд байгаа. Нэг айхтар аг, ёсоoр салсан юм өнөө алга. Яахав, хүний амьдралд янз бүрийн л тохиолдцог шүү дээ. Ярилцсанд баярлалаа.